Viết di chúc có cần người làm chứng không? là một trong những câu hỏi được nhiều người quan tâm khi muốn lập di chúc để định đoạt tài sản cho người thân. Trên thực tế, không phải mọi trường hợp lập di chúc đều bắt buộc phải có người làm chứng. Tùy thuộc vào hình thức lập di chúc, tình trạng của người lập di chúc và quy định của pháp luật mà yêu cầu về người làm chứng sẽ khác nhau.
Trong bài viết dưới đây, Công ty Luật TNHH RB Law sẽ phân tích chi tiết các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 để giúp bạn hiểu rõ khi nào cần người làm chứng, ai được làm chứng và những lưu ý quan trọng để bản di chúc có giá trị pháp lý.
Căn cứ pháp lý
Việc lập di chúc được điều chỉnh chủ yếu bởi:
- Bộ luật Dân sự năm 2015;
- Luật Công chứng năm 2014;
- Các văn bản hướng dẫn thi hành có liên quan.
Đây là cơ sở pháp lý để xác định tính hợp pháp của di chúc cũng như điều kiện đối với người làm chứng.
Người làm chứng trong di chúc là gì?
Người làm chứng là người chứng kiến việc người lập di chúc tự nguyện thể hiện ý chí của mình và ký hoặc điểm chỉ vào bản di chúc.
Người làm chứng không có quyền quyết định nội dung di chúc mà chỉ xác nhận việc lập di chúc diễn ra đúng quy định, không có sự ép buộc hoặc gian dối.
Viết di chúc có bắt buộc phải có người làm chứng không?
Câu trả lời là: Không phải mọi trường hợp đều bắt buộc.
Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, việc có cần người làm chứng hay không phụ thuộc vào hình thức lập di chúc.
Có thể chia thành các trường hợp sau:
Trường hợp 1: Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng
Đây là trường hợp pháp luật cho phép.
Nếu người lập di chúc:
- Minh mẫn;
- Sáng suốt;
- Tự mình viết toàn bộ nội dung;
- Tự ký tên hoặc điểm chỉ;
thì không bắt buộc phải có người làm chứng.
Đây là hình thức được nhiều người lựa chọn vì đơn giản và thuận tiện.
Trường hợp 2: Di chúc bằng văn bản có người làm chứng
Nếu người lập di chúc:
- Không thể tự viết;
- Không thể tự đánh máy;
- Nhờ người khác viết hoặc đánh máy;
thì phải có ít nhất hai người làm chứng.
Người lập di chúc phải:
- Ký hoặc điểm chỉ trước mặt những người làm chứng;
- Những người làm chứng xác nhận và cùng ký vào bản di chúc.
Trường hợp 3: Di chúc được công chứng hoặc chứng thực
Khi lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc UBND cấp có thẩm quyền, công chứng viên hoặc người chứng thực sẽ kiểm tra điều kiện hợp pháp của người lập di chúc.
Trong nhiều trường hợp, pháp luật không bắt buộc phải có người làm chứng nếu người lập di chúc có thể tự đọc, tự ký và minh mẫn.
Trường hợp 4: Di chúc miệng
Đây là trường hợp bắt buộc phải có người làm chứng.
Theo quy định:
- Người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng trước mặt ít nhất hai người làm chứng.
- Hai người làm chứng phải ghi chép lại nội dung.
- Sau đó ký tên hoặc điểm chỉ.
- Trong thời hạn luật định phải được công chứng hoặc chứng thực theo quy định.
Nếu không đáp ứng các điều kiện này thì di chúc miệng có thể không được công nhận.
Những ai không được làm chứng cho việc lập di chúc?
Điều 632 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định một số đối tượng không được làm chứng, bao gồm:
- Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật;
- Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc;
- Người chưa đủ 18 tuổi;
- Người mất năng lực hành vi dân sự;
- Người có khó khăn trong nhận thức hoặc làm chủ hành vi.
Việc lựa chọn người làm chứng không đúng quy định có thể ảnh hưởng đến giá trị pháp lý của di chúc.
Ai có thể làm chứng cho việc lập di chúc?
Người làm chứng cần đáp ứng các điều kiện:
- Đủ 18 tuổi trở lên;
- Có đầy đủ năng lực hành vi dân sự;
- Không thuộc diện được hưởng di sản;
- Không có quyền lợi liên quan đến tài sản trong di chúc;
- Có khả năng nhận thức và làm chứng khách quan.
Thông thường, người làm chứng có thể là:
- Hàng xóm;
- Đồng nghiệp;
- Bạn bè;
- Người quen không có quyền lợi liên quan.
Người thân trong gia đình có được làm chứng không?
Điều này phụ thuộc vào từng trường hợp.
Nếu người thân:
- Không được hưởng di sản;
- Không có quyền lợi hoặc nghĩa vụ liên quan đến tài sản;
thì vẫn có thể làm chứng.
Ngược lại, nếu là người được chỉ định hưởng di sản hoặc có lợi ích liên quan thì không được làm chứng.
Có nên lập di chúc có người làm chứng?
Mặc dù pháp luật không bắt buộc trong nhiều trường hợp, nhưng việc có người làm chứng vẫn mang lại nhiều lợi ích:
- Tăng tính khách quan của di chúc;
- Giảm nguy cơ phát sinh tranh chấp;
- Hạn chế việc cho rằng người lập di chúc bị ép buộc hoặc không minh mẫn;
- Tạo thêm căn cứ chứng minh khi xảy ra tranh chấp tại Tòa án.
Đối với người cao tuổi hoặc người có tài sản lớn, việc có người làm chứng hoặc công chứng di chúc là lựa chọn nên cân nhắc.
Di chúc viết tay không có người làm chứng có hợp pháp không?
Câu trả lời là: Có.
Di chúc viết tay vẫn hợp pháp nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:
- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt;
- Tự viết toàn bộ nội dung;
- Nội dung không trái pháp luật và đạo đức xã hội;
- Có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc.
Như vậy, việc không có người làm chứng không đồng nghĩa với việc di chúc bị vô hiệu.
Khi nào nên có người làm chứng?
Trong thực tế, nên có người làm chứng nếu:
- Người lập di chúc lớn tuổi;
- Không thể tự viết;
- Sức khỏe yếu;
- Gia đình có nhiều người thừa kế;
- Giá trị tài sản lớn;
- Có nguy cơ phát sinh tranh chấp sau này.
Người làm chứng sẽ góp phần bảo vệ ý chí của người lập di chúc.
Những sai lầm thường gặp khi chọn người làm chứng
Nhiều người vô tình làm sai quy định như:
- Chọn chính người được hưởng di sản làm chứng;
- Chọn người chưa đủ 18 tuổi;
- Chọn người mất năng lực hành vi dân sự;
- Chỉ có một người làm chứng trong trường hợp pháp luật yêu cầu phải có ít nhất hai người.
Những sai sót này có thể dẫn đến việc di chúc bị Tòa án xem xét vô hiệu một phần hoặc toàn bộ.
Có cần người làm chứng khi công chứng di chúc?
Thông thường, nếu người lập di chúc:
- Có thể tự đọc;
- Tự nghe;
- Tự ký;
- Minh mẫn;
thì không cần người làm chứng.
Tuy nhiên, nếu người lập di chúc không đọc được, không nghe được, không ký được hoặc thuộc trường hợp đặc biệt thì công chứng viên có thể yêu cầu có người làm chứng theo quy định của pháp luật.
Dịch vụ tư vấn lập di chúc tại Công ty Luật TNHH RB Law
Việc xác định có cần người làm chứng khi lập di chúc hay không phụ thuộc vào từng trường hợp cụ thể. Nếu áp dụng sai quy định hoặc lựa chọn người làm chứng không đủ điều kiện, bản di chúc có thể phát sinh tranh chấp hoặc bị tuyên vô hiệu.
Công ty Luật TNHH RB Law cung cấp các dịch vụ:
- Tư vấn quy định về lập di chúc;
- Soạn thảo di chúc đúng quy định pháp luật;
- Tư vấn lựa chọn người làm chứng hợp pháp;
- Hỗ trợ công chứng, chứng thực di chúc;
- Kiểm tra tính hợp pháp của di chúc;
- Tư vấn và giải quyết tranh chấp về thừa kế.
Đội ngũ luật sư của RB Law luôn sẵn sàng hỗ trợ khách hàng xây dựng bản di chúc rõ ràng, chặt chẽ và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên.
Việc viết di chúc có cần người làm chứng không phụ thuộc vào hình thức lập di chúc và điều kiện của người lập di chúc. Trong nhiều trường hợp, người lập có thể tự viết và ký tên mà không cần người làm chứng. Tuy nhiên, đối với các trường hợp không thể tự viết, di chúc miệng hoặc các tình huống đặc biệt khác, pháp luật quy định bắt buộc phải có người làm chứng đáp ứng đầy đủ điều kiện.
Để bảo đảm bản di chúc có giá trị pháp lý và hạn chế rủi ro tranh chấp, người lập di chúc nên tham khảo ý kiến luật sư trước khi thực hiện. Nếu cần tư vấn chi tiết, hãy liên hệ Công ty Luật TNHH RB Law để được hỗ trợ nhanh chóng và chuyên nghiệp.
