Lập di chúc là một trong những quyền cơ bản của cá nhân nhằm định đoạt tài sản của mình sau khi qua đời. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết làm di chúc thừa kế như thế nào để bảo đảm giá trị pháp lý, tránh tranh chấp giữa những người thân trong gia đình.
Thực tế, nhiều bản di chúc bị Tòa án tuyên vô hiệu do không đáp ứng đầy đủ điều kiện về chủ thể, nội dung hoặc hình thức theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015. Vì vậy, việc hiểu rõ quy trình lập di chúc sẽ giúp người lập di chúc bảo vệ ý chí của mình và bảo đảm quyền lợi cho những người được hưởng di sản.
Trong bài viết dưới đây, Công Ty Luật TNHH RB Law sẽ hướng dẫn chi tiết cách làm di chúc thừa kế đúng quy định pháp luật hiện hành.
Di chúc thừa kế là gì?
Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.
Thông qua di chúc, người lập có thể quyết định:
- Ai là người được hưởng di sản.
- Tỷ lệ tài sản mỗi người được nhận.
- Người quản lý di sản.
- Người thực hiện nghĩa vụ liên quan đến tài sản.
- Điều kiện hưởng di sản (nếu phù hợp với quy định pháp luật).
Di chúc hợp pháp sẽ được ưu tiên áp dụng khi giải quyết việc phân chia di sản thừa kế.
Ai có quyền lập di chúc?
Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, người lập di chúc phải đáp ứng các điều kiện sau:
- Từ đủ 18 tuổi trở lên và có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.
- Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được lập di chúc nếu có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ.
- Minh mẫn, sáng suốt khi lập di chúc.
- Không bị lừa dối, cưỡng ép hoặc đe dọa.
Nếu không đáp ứng các điều kiện trên thì di chúc có thể bị tuyên vô hiệu.
Làm di chúc thừa kế như thế nào?
Để lập một bản di chúc hợp pháp, người dân nên thực hiện theo các bước dưới đây.
Bước 1: Xác định tài sản để lại thừa kế
Trước tiên cần xác định rõ những tài sản thuộc quyền sở hữu của mình như:
- Nhà ở.
- Quyền sử dụng đất.
- Ô tô.
- Xe máy.
- Tiền gửi ngân hàng.
- Cổ phần.
- Phần vốn góp doanh nghiệp.
- Quyền sở hữu trí tuệ.
- Các tài sản hợp pháp khác.
Nếu tài sản là tài sản chung thì chỉ được định đoạt phần quyền sở hữu của mình.
Bước 2: Xác định người được hưởng di sản
Người lập di chúc có quyền lựa chọn:
- Con.
- Cháu.
- Cha mẹ.
- Vợ hoặc chồng.
- Anh chị em.
- Người thân khác.
- Cá nhân không có quan hệ huyết thống.
- Tổ chức từ thiện.
- Doanh nghiệp.
- Cơ quan, tổ chức hợp pháp.
Người lập di chúc cũng có quyền truất quyền hưởng di sản của một số người theo quy định pháp luật.
Bước 3: Xác định tỷ lệ phân chia tài sản
Có thể chia theo:
- Toàn bộ tài sản cho một người.
- Chia đều.
- Chia theo tỷ lệ phần trăm.
- Chia từng loại tài sản cho từng người.
Nội dung càng rõ ràng thì càng hạn chế tranh chấp sau này.
Bước 4: Soạn thảo nội dung di chúc
Một bản di chúc nên có đầy đủ các nội dung sau:
- Ngày, tháng, năm lập.
- Họ tên người lập.
- Thông tin cá nhân.
- Danh mục tài sản.
- Người được hưởng di sản.
- Cách phân chia tài sản.
- Nghĩa vụ tài sản (nếu có).
- Người quản lý di sản (nếu cần).
- Chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập.
Ngôn từ sử dụng cần rõ ràng, chính xác, tránh cách diễn đạt dễ gây hiểu nhầm.
Bước 5: Công chứng hoặc chứng thực (nếu có nhu cầu)
Mặc dù pháp luật không bắt buộc mọi bản di chúc đều phải công chứng, nhưng việc công chứng mang lại nhiều lợi ích như:
- Tăng tính pháp lý.
- Hạn chế tranh chấp.
- Giảm nguy cơ bị tuyên vô hiệu.
- Thuận tiện khi thực hiện thủ tục khai nhận di sản sau này.
Đối với tài sản có giá trị lớn như nhà đất, doanh nghiệp hoặc nhiều người thừa kế, việc công chứng là lựa chọn nên được ưu tiên.
Các hình thức lập di chúc
Theo quy định hiện hành, di chúc có thể được lập dưới các hình thức sau.
Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng
Áp dụng khi người lập di chúc:
- Minh mẫn.
- Có khả năng tự viết.
- Tự ký tên.
Đây là hình thức đơn giản nhưng cần bảo đảm đúng quy định pháp luật.
Di chúc bằng văn bản có người làm chứng
Áp dụng khi người lập:
- Không tự viết được.
- Không tự ký được.
- Muốn có người chứng kiến việc lập di chúc.
Người làm chứng phải đáp ứng điều kiện theo Bộ luật Dân sự.
Di chúc có công chứng
Đây là hình thức có giá trị chứng minh cao.
Công chứng viên sẽ:
- Kiểm tra năng lực hành vi.
- Kiểm tra giấy tờ tài sản.
- Kiểm tra nội dung di chúc.
- Chứng nhận việc lập di chúc đúng quy định.
Di chúc có chứng thực
Có thể thực hiện tại UBND cấp xã theo quy định của pháp luật về chứng thực.
Di chúc bằng miệng
Chỉ áp dụng trong trường hợp đặc biệt khi người lập di chúc bị đe dọa tính mạng và không thể lập bằng văn bản.
Sau đó phải được ghi chép và chứng thực theo đúng thời hạn luật định.
Làm di chúc cần chuẩn bị giấy tờ gì?
Thông thường cần có:
- Căn cước công dân hoặc hộ chiếu.
- Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản.
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (nếu có).
- Sổ tiết kiệm.
- Giấy đăng ký xe.
- Giấy tờ về cổ phần hoặc vốn góp.
- Các giấy tờ liên quan khác.
Nếu lập tại tổ chức công chứng, công chứng viên có thể yêu cầu bổ sung hồ sơ phù hợp với từng trường hợp.
Những lưu ý quan trọng khi lập di chúc
Để di chúc có giá trị pháp lý, người lập cần lưu ý:
- Chỉ định đúng người hưởng di sản.
- Ghi đầy đủ thông tin cá nhân.
- Mô tả rõ từng tài sản.
- Phân chia tài sản cụ thể.
- Không định đoạt tài sản không thuộc quyền sở hữu.
- Ký hoặc điểm chỉ đầy đủ.
- Không lập di chúc khi bị ép buộc hoặc mất khả năng nhận thức.
Khi nào di chúc có hiệu lực?
Di chúc không có hiệu lực ngay khi lập.
Theo quy định của Bộ luật Dân sự, di chúc chỉ phát sinh hiệu lực kể từ thời điểm người lập di chúc qua đời.
Trong thời gian còn sống, người lập di chúc có quyền:
- Thay đổi nội dung.
- Bổ sung.
- Hủy bỏ.
- Lập di chúc mới.
Nếu có nhiều bản di chúc thì bản hợp pháp được lập sau cùng sẽ được ưu tiên áp dụng.
Những trường hợp di chúc bị vô hiệu
Một số trường hợp phổ biến gồm:
- Người lập di chúc không minh mẫn.
- Nội dung trái pháp luật.
- Vi phạm điều cấm của luật.
- Không đúng hình thức.
- Bị giả mạo.
- Bị ép buộc.
- Người lập không có quyền định đoạt tài sản.
Khi di chúc bị vô hiệu toàn bộ, việc chia di sản sẽ được thực hiện theo quy định về thừa kế theo pháp luật.
Có nên nhờ luật sư tư vấn khi lập di chúc?
Việc có luật sư hỗ trợ sẽ giúp:
- Kiểm tra quyền sở hữu tài sản.
- Xác định đúng quy định pháp luật.
- Soạn thảo di chúc rõ ràng, chặt chẽ.
- Hạn chế tranh chấp.
- Đảm bảo quyền lợi của người lập và người thừa kế.
Đặc biệt, đối với các trường hợp có nhiều tài sản, nhiều người thừa kế hoặc tài sản liên quan đến doanh nghiệp, việc tham khảo ý kiến luật sư là rất cần thiết.
Làm di chúc thừa kế như thế nào là vấn đề quan trọng mà mỗi cá nhân nên tìm hiểu để chủ động bảo vệ tài sản và ý chí của mình. Một bản di chúc hợp pháp cần được lập đúng trình tự, đúng hình thức, thể hiện rõ nội dung phân chia tài sản và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Nếu bạn đang có nhu cầu lập di chúc, công chứng di chúc, tư vấn thừa kế hoặc giải quyết tranh chấp về di sản, Công Ty Luật TNHH RB Law sẵn sàng đồng hành, cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý chuyên nghiệp, tận tâm và hiệu quả, giúp bạn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình cũng như gia đình.
