Trong quan hệ hôn nhân, tài sản chung của vợ chồng là vấn đề thường phát sinh tranh chấp, đặc biệt khi hai bên ly hôn, thỏa thuận phân chia tài sản hoặc một bên có nhu cầu chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân. Vậy khi nào chia tài sản chung của vợ chồng? Tài sản chung được chia trong những trường hợp nào và nguyên tắc phân chia ra sao?
Bài viết dưới đây của Công Ty Luật TNHH RB Law sẽ giúp vợ chồng hiểu rõ các quy định pháp luật liên quan đến thời điểm và nguyên tắc chia tài sản chung.
Tài sản chung của vợ chồng là gì?
Theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình, tài sản chung của vợ chồng bao gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập từ lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và các khoản thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân.
Ngoài ra, tài sản mà vợ chồng được thừa kế chung, được tặng cho chung hoặc tài sản mà hai bên thỏa thuận là tài sản chung cũng thuộc khối tài sản chung của vợ chồng.
Trong thực tế, một số tài sản có thể rất khó xác định là tài sản chung hay tài sản riêng. Nếu không có căn cứ chứng minh đó là tài sản riêng thì tài sản đang tranh chấp có thể được xác định là tài sản chung theo quy định pháp luật.
Vì vậy, trước khi đặt câu hỏi khi nào chia tài sản chung của vợ chồng, cần xác định chính xác tài sản đó có thuộc khối tài sản chung hay không.
Khi nào chia tài sản chung của vợ chồng?
Vợ chồng có thể chia tài sản chung trong một số trường hợp phổ biến sau:
Trường hợp 1: Chia tài sản chung khi ly hôn
Đây là trường hợp thường gặp nhất.
Khi vợ chồng ly hôn, nếu hai bên có tài sản chung và có yêu cầu phân chia thì tài sản chung có thể được giải quyết trong quá trình ly hôn.
Vợ chồng có thể:
- Tự thỏa thuận về việc phân chia tài sản;
- Yêu cầu Tòa án giải quyết nếu không thể thỏa thuận;
- Thỏa thuận một bên nhận tài sản và thanh toán phần giá trị tương ứng cho bên còn lại.
Ví dụ, vợ chồng có một căn nhà trị giá 4 tỷ đồng. Hai bên thống nhất để người vợ tiếp tục sở hữu căn nhà và thanh toán cho người chồng phần giá trị mà người chồng được hưởng theo thỏa thuận hoặc theo quyết định của Tòa án.
Do đó, nếu đang làm thủ tục ly hôn, việc chia tài sản chung của vợ chồng có thể được giải quyết đồng thời với việc giải quyết quan hệ hôn nhân.
Có được chia tài sản chung khi vẫn đang là vợ chồng không?
Câu trả lời là: Có.
Pháp luật cho phép vợ chồng chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Việc chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân có thể xuất phát từ nhu cầu quản lý tài sản riêng của mỗi người, phục vụ hoạt động kinh doanh hoặc những lý do chính đáng khác.
Vợ chồng có thể thỏa thuận về việc chia tài sản chung.
Về nguyên tắc, thỏa thuận cần được lập thành văn bản và phải bảo đảm không thuộc trường hợp bị vô hiệu theo quy định pháp luật.
Ví dụ
Vợ chồng có một căn nhà và một khoản tiền tiết kiệm. Trong thời kỳ hôn nhân, hai bên thống nhất:
- Căn nhà thuộc quyền sở hữu của người vợ;
- Khoản tiền tiết kiệm thuộc quyền sở hữu của người chồng.
Nếu thỏa thuận đáp ứng điều kiện pháp luật thì đây được xem là việc chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân, dù hai người chưa ly hôn.
Khi nào Tòa án chia tài sản chung của vợ chồng?
Nếu vợ chồng không thể tự thỏa thuận về việc phân chia tài sản thì có thể yêu cầu Tòa án giải quyết.
Trường hợp phổ biến nhất là khi ly hôn, hai bên xảy ra tranh chấp về:
- Nhà đất;
- Tiền gửi ngân hàng;
- Xe ô tô, xe máy;
- Cổ phần, phần vốn góp;
- Tài sản phục vụ hoạt động kinh doanh;
- Các tài sản có giá trị khác.
Khi giải quyết, Tòa án sẽ xem xét nguồn gốc tài sản, thời điểm hình thành, công sức đóng góp của mỗi bên, hoàn cảnh của gia đình và các yếu tố khác theo quy định pháp luật.
Nguyên tắc chia tài sản chung khi ly hôn
Một trong những vấn đề khách hàng quan tâm nhất không chỉ là khi nào chia tài sản chung của vợ chồng, mà còn là chia tài sản như thế nào.
Theo nguyên tắc chung, tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn được chia đôi nhưng không có nghĩa trong mọi trường hợp mỗi người chắc chắn nhận đúng 50% giá trị tài sản.
Tòa án sẽ xem xét nhiều yếu tố.
Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng
Tòa án có thể xem xét hoàn cảnh thực tế của mỗi bên sau khi ly hôn.
Ví dụ, một bên gặp khó khăn đặc biệt về kinh tế hoặc cần điều kiện ổn định để bảo đảm cuộc sống của con thì đây có thể là một trong những yếu tố được xem xét khi phân chia tài sản.
Công sức đóng góp của mỗi bên
Công sức đóng góp không chỉ được xác định bằng số tiền mà mỗi người trực tiếp bỏ ra.
Công sức của vợ hoặc chồng trong việc chăm sóc gia đình, nuôi con, duy trì đời sống chung cũng có thể được xem xét.
Vì vậy, trường hợp một người chủ yếu ở nhà chăm sóc con và gia đình không đồng nghĩa với việc người đó không có công sức đóng góp vào việc hình thành và duy trì tài sản chung.
Bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp
Nếu một bên đang trực tiếp sử dụng tài sản để duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc nghề nghiệp thì việc phân chia có thể được xem xét nhằm hạn chế ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động đó.
Lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng
Trong quá trình giải quyết tài sản khi ly hôn, Tòa án có thể xem xét lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải cứ một bên ngoại tình thì mặc nhiên sẽ bị mất toàn bộ hoặc bị giảm một nửa tài sản. Việc phân chia tài sản phải căn cứ vào tổng thể các yếu tố và chứng cứ của vụ việc.
Tài sản chung của vợ chồng có bắt buộc phải chia ngay khi ly hôn không?
Không phải mọi trường hợp ly hôn đều bắt buộc phải chia tài sản ngay tại thời điểm giải quyết ly hôn.
Vợ chồng có thể thỏa thuận về việc tự phân chia tài sản hoặc lựa chọn không yêu cầu Tòa án giải quyết tài sản trong vụ án ly hôn.
Nếu chưa giải quyết tài sản trong quá trình ly hôn, việc phân chia có thể được thực hiện sau đó theo quy định pháp luật.
Tuy nhiên, nếu tài sản có giá trị lớn như nhà đất, cổ phần, doanh nghiệp hoặc tài sản có tranh chấp, các bên nên cân nhắc kỹ việc xác lập thỏa thuận rõ ràng để hạn chế tranh chấp về sau.
Chia tài sản chung khi vợ chồng đang sống ly thân có được không?
Câu trả lời là: Có thể.
Ly thân không phải là tình trạng chấm dứt quan hệ hôn nhân. Nếu hai người vẫn chưa ly hôn thì về nguyên tắc quan hệ hôn nhân vẫn tồn tại.
Trong thời gian này, vợ chồng vẫn có thể thỏa thuận chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân nếu đáp ứng điều kiện pháp luật.
Việc chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân có thể giúp hai bên độc lập hơn trong việc quản lý tài sản, đặc biệt khi vợ chồng đã sống riêng hoặc không còn cùng quản lý tài chính.
Chia tài sản chung của vợ chồng có cần công chứng không?
Tùy từng loại tài sản và nội dung thỏa thuận mà yêu cầu về hình thức có thể khác nhau.
Đặc biệt đối với tài sản là quyền sử dụng đất, nhà ở và các tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng, vợ chồng cần chú ý đến quy định về hình thức của giao dịch và thủ tục đăng ký biến động.
Đối với những tài sản có giá trị lớn, việc lập thỏa thuận bằng văn bản rõ ràng và thực hiện đúng thủ tục pháp lý sẽ giúp hạn chế rủi ro tranh chấp sau này.
Những trường hợp thỏa thuận chia tài sản chung có thể bị vô hiệu
Không phải mọi thỏa thuận chia tài sản giữa vợ và chồng đều đương nhiên có hiệu lực.
Thỏa thuận chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân có thể bị Tòa án tuyên bố vô hiệu nếu thuộc các trường hợp pháp luật quy định, chẳng hạn:
- Ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi ích của gia đình;
- Xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của con;
- Nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản;
- Nhằm trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng;
- Nhằm trốn tránh nghĩa vụ bồi thường;
- Nhằm trốn tránh nghĩa vụ trả nợ;
- Hoặc thuộc các trường hợp khác theo quy định pháp luật.
Do đó, nếu vợ chồng đang có khoản nợ hoặc nghĩa vụ tài chính với người khác thì không nên tự ý chuyển dịch hoặc chia tài sản nhằm né tránh nghĩa vụ.
Ví dụ về thời điểm chia tài sản chung của vợ chồng
Ví dụ 1: Chia khi ly hôn
Anh A và chị B kết hôn năm 2015. Trong thời kỳ hôn nhân, hai người mua một căn nhà trị giá 5 tỷ đồng.
Năm 2026, hai người quyết định ly hôn và không thể thống nhất việc phân chia căn nhà.
Khi đó, một trong hai bên có thể yêu cầu Tòa án giải quyết việc chia tài sản chung.
Ví dụ 2: Chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân
Anh C và chị D vẫn đang trong quan hệ hôn nhân nhưng muốn độc lập về tài chính. Hai người thỏa thuận chia một khoản tiền tiết kiệm và một số tài sản chung.
Nếu thỏa thuận đáp ứng điều kiện pháp luật thì hai người có thể thực hiện việc chia tài sản chung ngay cả khi chưa ly hôn.
Ví dụ 3: Không yêu cầu chia tài sản khi ly hôn
Anh E và chị F ly hôn nhưng thống nhất chưa phân chia căn nhà chung.
Hai người có thể thỏa thuận về việc chưa yêu cầu giải quyết tài sản trong vụ án ly hôn, sau đó thực hiện việc phân chia theo quy định pháp luật.
Cần chuẩn bị gì khi yêu cầu chia tài sản chung?
Nếu phát sinh tranh chấp, người yêu cầu chia tài sản nên chuẩn bị các tài liệu chứng minh nguồn gốc và giá trị tài sản.
Một số giấy tờ thường cần thiết gồm:
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở;
- Giấy đăng ký xe;
- Hợp đồng mua bán tài sản;
- Chứng từ thanh toán;
- Sao kê tài khoản ngân hàng;
- Hợp đồng vay và tài liệu chứng minh khoản nợ;
- Giấy tờ liên quan đến hoạt động kinh doanh;
- Tài liệu chứng minh công sức đóng góp;
- Các tài liệu, chứng cứ khác liên quan đến tài sản tranh chấp.
Đối với nhà đất, việc xác định tài sản chung còn có thể liên quan đến thời điểm mua đất, nguồn tiền mua tài sản, người đứng tên trên giấy chứng nhận và thỏa thuận giữa vợ chồng.
Luật sư tư vấn chia tài sản chung của vợ chồng
Xác định khi nào chia tài sản chung của vợ chồng chỉ là bước đầu. Trên thực tế, việc phân chia có thể trở nên phức tạp nếu tài sản là nhà đất, doanh nghiệp, cổ phần, tài sản được thừa kế hoặc tài sản có nguồn gốc từ trước thời kỳ hôn nhân.
Đặc biệt, khi vợ chồng không thống nhất được về nguồn gốc tài sản hoặc công sức đóng góp, việc thu thập chứng cứ và xác định quyền lợi của mỗi bên có ý nghĩa rất quan trọng.
Công Ty Luật TNHH RB Law cung cấp dịch vụ tư vấn và hỗ trợ pháp lý liên quan đến:
- Tư vấn xác định tài sản chung, tài sản riêng của vợ chồng;
- Tư vấn chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân;
- Tư vấn phân chia tài sản khi ly hôn;
- Tư vấn tranh chấp nhà đất giữa vợ chồng;
- Tư vấn quyền lợi đối với tài sản đứng tên một bên;
- Tư vấn xử lý tài sản, khoản nợ chung của vợ chồng;
- Hỗ trợ soạn thảo thỏa thuận phân chia tài sản;
- Tư vấn, hỗ trợ giải quyết tranh chấp tài sản tại Tòa án.
Vậy khi nào chia tài sản chung của vợ chồng? Vợ chồng có thể chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân hoặc khi ly hôn tùy vào nhu cầu và tình trạng pháp lý của từng trường hợp. Khi ly hôn, nếu có tranh chấp, việc phân chia tài sản không đơn giản chỉ là chia đôi mà còn phải xem xét hoàn cảnh của mỗi bên, công sức đóng góp, lợi ích trong sản xuất kinh doanh và lỗi của mỗi bên theo quy định pháp luật.
Nếu đang có tranh chấp về nhà đất, tiền bạc hoặc tài sản chung khi ly hôn, việc tham khảo ý kiến luật sư ngay từ đầu có thể giúp xác định đúng quyền lợi và hạn chế những rủi ro pháp lý không đáng có.
Công Ty Luật TNHH RB Law sẵn sàng hỗ trợ khách hàng tư vấn và giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan đến tài sản chung của vợ chồng, ly hôn và tranh chấp tài sản.
