Trong thực tế, không phải ai cũng lập di chúc trước khi qua đời. Khi một người chết mà không để lại di chúc hợp pháp, việc phân chia di sản sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật. Lúc này, những người thuộc diện được hưởng di sản cần tiến hành thủ tục khai nhận thừa kế không có di chúc để xác lập quyền đối với tài sản và thực hiện các thủ tục sang tên theo quy định.
Đối với các loại tài sản có giá trị lớn như quyền sử dụng đất, nhà ở, ô tô, tiền gửi ngân hàng hoặc cổ phần doanh nghiệp, việc khai nhận thừa kế là bước quan trọng nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của những người thừa kế, đồng thời hạn chế các tranh chấp phát sinh trong tương lai.
Vậy thủ tục khai nhận thừa kế không có di chúc được thực hiện như thế nào? Cần chuẩn bị những giấy tờ gì? Thời gian giải quyết bao lâu? Những ai có quyền yêu cầu khai nhận di sản? Hãy cùng Công Ty Luật TNHH RB Law tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Căn cứ pháp lý
Các quy định về khai nhận di sản thừa kế khi không có di chúc được điều chỉnh chủ yếu bởi:
- Bộ luật Dân sự năm 2015.
- Luật Công chứng năm 2014 (được sửa đổi, bổ sung theo quy định hiện hành).
- Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành đối với trường hợp di sản là quyền sử dụng đất.
- Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 (trong trường hợp phát sinh tranh chấp).
- Các văn bản pháp luật có liên quan.
Đây là cơ sở pháp lý để xác định người được hưởng thừa kế, hồ sơ, trình tự, thủ tục khai nhận di sản cũng như việc đăng ký sang tên tài sản sau khi hoàn tất thủ tục.
Khai nhận thừa kế không có di chúc là gì?
Khai nhận thừa kế không có di chúc là thủ tục nhằm xác nhận quyền hưởng di sản của những người thừa kế trong trường hợp người để lại tài sản qua đời mà không lập di chúc hoặc di chúc không có giá trị pháp lý.
Sau khi hoàn tất việc khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản theo quy định, những người thừa kế có thể thực hiện các thủ tục tiếp theo như:
- Sang tên quyền sử dụng đất.
- Đăng ký sang tên nhà ở.
- Rút tiền từ tài khoản ngân hàng của người đã mất (nếu đáp ứng điều kiện theo quy định).
- Sang tên ô tô, xe máy hoặc các tài sản khác phải đăng ký quyền sở hữu.
- Thực hiện các quyền của người thừa kế đối với tài sản khác.
Khi nào áp dụng thủ tục khai nhận thừa kế không có di chúc?
Thủ tục này thường được áp dụng trong các trường hợp sau:
- Người chết không để lại di chúc.
- Có lập di chúc nhưng di chúc bị tuyên vô hiệu.
- Di chúc không đáp ứng điều kiện hợp pháp theo Bộ luật Dân sự.
- Toàn bộ người được chỉ định trong di chúc không còn quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
- Có phần di sản chưa được định đoạt trong di chúc.
Trong các trường hợp trên, việc phân chia di sản sẽ được thực hiện theo quy định về thừa kế theo pháp luật.
Ai được hưởng thừa kế khi không có di chúc?
Một trong những nội dung quan trọng nhất của thủ tục khai nhận di sản là xác định đúng người có quyền hưởng thừa kế.
Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, người thừa kế theo pháp luật được xác định theo các hàng thừa kế.
Hàng thừa kế thứ nhất
Đây là hàng thừa kế được ưu tiên hưởng trước, bao gồm:
- Vợ hoặc chồng của người chết.
- Cha đẻ, mẹ đẻ.
- Cha nuôi, mẹ nuôi (nếu có quan hệ nuôi dưỡng hợp pháp).
- Con đẻ.
- Con nuôi hợp pháp.
Nếu còn người thuộc hàng thừa kế thứ nhất thì những người thuộc hàng thừa kế tiếp theo sẽ không được hưởng, trừ trường hợp họ từ chối nhận di sản hoặc không có quyền hưởng theo quy định của pháp luật.
Hàng thừa kế thứ hai
Nếu không còn ai thuộc hàng thừa kế thứ nhất thì di sản sẽ được chia cho:
- Ông nội, bà nội.
- Ông ngoại, bà ngoại.
- Anh, chị, em ruột.
- Cháu ruột mà người chết là ông bà nội hoặc ông bà ngoại.
Hàng thừa kế thứ ba
Bao gồm:
- Cụ nội, cụ ngoại.
- Bác, chú, cô, cậu, dì ruột.
- Cháu ruột mà người chết là bác, chú, cô, cậu hoặc dì.
- Chắt ruột.
Việc xác định đúng hàng thừa kế là bước đầu tiên để tiến hành khai nhận di sản đúng quy định.
Hồ sơ khai nhận thừa kế không có di chúc gồm những gì?
Tùy từng loại tài sản và từng vụ việc cụ thể, hồ sơ có thể có sự khác nhau. Tuy nhiên, thông thường cần chuẩn bị các giấy tờ sau:
Giấy tờ của người để lại di sản
- Giấy chứng tử hoặc trích lục khai tử.
- Giấy tờ tùy thân (nếu còn).
- Các giấy tờ liên quan đến tài sản.
Giấy tờ của người thừa kế
- Căn cước công dân hoặc hộ chiếu còn hiệu lực.
- Giấy khai sinh.
- Giấy đăng ký kết hôn (nếu cần chứng minh quan hệ vợ chồng).
- Các giấy tờ chứng minh quan hệ với người để lại di sản.
Giấy tờ về tài sản
Nếu là quyền sử dụng đất:
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
- Hồ sơ nhà ở (nếu có).
Nếu là tiền gửi ngân hàng:
- Thông tin tài khoản.
- Giấy xác nhận số dư (nếu cần).
Nếu là xe ô tô hoặc xe máy:
- Giấy đăng ký xe.
- Hồ sơ liên quan đến quyền sở hữu.
Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ ngay từ đầu sẽ giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục.
Cơ quan nào thực hiện thủ tục khai nhận di sản?
Thông thường, văn bản khai nhận di sản hoặc văn bản thỏa thuận phân chia di sản sẽ được lập và công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng theo quy định của pháp luật.
Sau khi văn bản được công chứng, tùy loại tài sản, người thừa kế sẽ tiếp tục thực hiện thủ tục đăng ký biến động hoặc sang tên tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Ví dụ:
- Đối với quyền sử dụng đất: thực hiện thủ tục đăng ký biến động tại cơ quan đăng ký đất đai.
- Đối với xe ô tô: thực hiện thủ tục sang tên tại cơ quan đăng ký xe.
- Đối với tiền gửi ngân hàng: làm việc với ngân hàng theo quy định và hồ sơ yêu cầu.
Trình tự thực hiện thủ tục khai nhận thừa kế không có di chúc
Về cơ bản, thủ tục được thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Xác định người thừa kế theo pháp luật
Đây là bước quan trọng để xác định đầy đủ những người có quyền hưởng di sản, tránh bỏ sót hoặc phát sinh tranh chấp về sau.
Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ
Thu thập đầy đủ giấy tờ nhân thân, giấy tờ chứng minh quan hệ và giấy tờ về tài sản.
Bước 3: Nộp hồ sơ tại tổ chức hành nghề công chứng
Công chứng viên sẽ kiểm tra hồ sơ, xác minh thông tin (nếu cần) và hướng dẫn lập văn bản khai nhận hoặc văn bản thỏa thuận phân chia di sản theo quy định.
Bước 4: Niêm yết việc thụ lý
Đối với nhiều trường hợp, tổ chức hành nghề công chứng sẽ thực hiện việc niêm yết theo quy định nhằm bảo đảm quyền lợi của các bên liên quan và hạn chế tranh chấp.
Bước 5: Ký văn bản và thực hiện công chứng
Sau khi hết thời gian niêm yết và không có khiếu nại, tố cáo hoặc tranh chấp, các bên sẽ ký văn bản trước công chứng viên để hoàn tất thủ tục.
Vì sao nên thực hiện đúng thủ tục khai nhận thừa kế?
Việc tuân thủ đúng quy trình không chỉ giúp người thừa kế nhanh chóng xác lập quyền đối với tài sản mà còn hạn chế nhiều rủi ro pháp lý như:
- Hồ sơ sang tên bị từ chối.
- Tranh chấp giữa các đồng thừa kế.
- Giao dịch chuyển nhượng tài sản không hợp lệ.
- Khó chứng minh quyền sở hữu khi phát sinh tranh chấp.
Đối với những trường hợp có nhiều người thừa kế, tài sản ở nhiều địa phương hoặc có yếu tố nước ngoài, việc tham khảo ý kiến luật sư sẽ giúp quá trình giải quyết diễn ra thuận lợi, đúng quy định và tiết kiệm thời gian.
