Trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội, nhiều địa phương triển khai các dự án xây dựng đường giao thông, khu công nghiệp, khu đô thị, công trình công cộng… Điều này dẫn đến việc Nhà nước phải thu hồi một phần hoặc toàn bộ diện tích đất nông nghiệp của người dân. Khi đó, vấn đề được quan tâm nhiều nhất là thu hồi đất nông nghiệp đền bù như thế nào, mức đền bù được tính ra sao và người sử dụng đất được hưởng những quyền lợi gì.
Theo quy định của Luật Đất đai 2024, việc thu hồi đất phải bảo đảm đúng căn cứ pháp luật, đúng trình tự, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất. Ngoài khoản bồi thường về đất, nhiều trường hợp còn được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, hỗ trợ ổn định đời sống, đào tạo nghề hoặc bố trí đất có cùng mục đích sử dụng nếu địa phương còn quỹ đất.
Trong bài viết dưới đây, Công Ty Luật TNHH RB Law sẽ phân tích chi tiết các quy định mới nhất về việc thu hồi đất nông nghiệp đền bù như thế nào, giúp người dân hiểu rõ quyền lợi của mình khi Nhà nước thu hồi đất.
Thu hồi đất nông nghiệp là gì?
Thu hồi đất nông nghiệp là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành quyết định thu hồi quyền sử dụng đất của người đang sử dụng theo quy định của pháp luật.
Việc thu hồi có thể áp dụng đối với nhiều loại đất nông nghiệp như:
- Đất trồng lúa.
- Đất trồng cây hằng năm.
- Đất trồng cây lâu năm.
- Đất nuôi trồng thủy sản.
- Đất làm muối.
- Đất rừng sản xuất.
- Đất nông nghiệp khác.
Nhà nước chỉ được thu hồi đất trong các trường hợp luật định và phải thực hiện đầy đủ các bước về thông báo, kiểm đếm, lập phương án bồi thường và chi trả theo đúng quy định.
Những trường hợp Nhà nước được thu hồi đất nông nghiệp
Không phải mọi trường hợp đều có thể thu hồi đất. Theo quy định hiện hành, việc thu hồi đất nông nghiệp thường xảy ra trong các trường hợp sau:
Thu hồi để phục vụ quốc phòng, an ninh
Ví dụ:
- Xây dựng doanh trại quân đội.
- Công trình quốc phòng.
- Căn cứ quân sự.
- Công trình bảo vệ an ninh quốc gia.
Đây là nhóm dự án được ưu tiên thực hiện nhằm bảo đảm lợi ích quốc gia.
Thu hồi để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng
Đây là trường hợp phổ biến nhất trên thực tế.
Chẳng hạn:
- Xây dựng đường cao tốc.
- Đường vành đai.
- Cầu, cảng.
- Sân bay.
- Bệnh viện.
- Trường học.
- Khu công nghiệp.
- Khu công nghệ cao.
- Công trình năng lượng.
- Công trình thủy lợi.
Khi dự án đáp ứng điều kiện theo luật, Nhà nước có quyền thu hồi đất và thực hiện bồi thường theo quy định.
Thu hồi do vi phạm pháp luật về đất đai
Một số trường hợp vi phạm có thể dẫn đến bị thu hồi đất, chẳng hạn:
- Sử dụng đất sai mục đích.
- Hủy hoại đất.
- Lấn, chiếm đất.
- Không sử dụng đất trong thời gian luật quy định.
- Chuyển nhượng trái quy định.
Trong những trường hợp này, người sử dụng đất có thể không được bồi thường về đất.
Thu hồi do chấm dứt việc sử dụng đất
Ví dụ:
- Cá nhân tự nguyện trả lại đất.
- Hết thời hạn sử dụng mà không được gia hạn.
- Tổ chức bị giải thể, phá sản theo quy định.
Điều kiện để được bồi thường khi thu hồi đất nông nghiệp
Một trong những nội dung được quan tâm nhất là khi nào người dân được bồi thường.
Theo quy định, người sử dụng đất sẽ được xem xét bồi thường nếu đáp ứng các điều kiện như:
- Có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ).
- Hoặc đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận nhưng chưa được cấp.
- Đất không thuộc trường hợp vi phạm pháp luật.
- Đang sử dụng đất hợp pháp tại thời điểm thu hồi.
Nếu đáp ứng các điều kiện trên thì người sử dụng đất có quyền được bồi thường theo quy định.
Thu hồi đất nông nghiệp đền bù như thế nào?
Đây là câu hỏi được rất nhiều người quan tâm.
Trên thực tế, việc đền bù không chỉ bao gồm tiền đất, mà còn có nhiều khoản hỗ trợ khác nhau tùy từng trường hợp.
Thông thường, người dân có thể được hưởng các khoản sau:
- Bồi thường về đất
Đây là khoản bồi thường lớn nhất.
Nhà nước có thể:
- Giao đất nông nghiệp khác có cùng mục đích sử dụng nếu còn quỹ đất.
- Hoặc bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể do UBND cấp tỉnh quyết định.
Việc lựa chọn hình thức bồi thường phụ thuộc vào điều kiện thực tế của từng địa phương.
- Bồi thường cây trồng
Nếu trên đất đang có:
- Lúa.
- Hoa màu.
- Rau.
- Cây ăn quả.
- Cây công nghiệp.
- Cây lâu năm.
Thì người dân được xem xét bồi thường theo giá trị thực tế của cây trồng tại thời điểm thu hồi.
- Bồi thường vật kiến trúc
Nếu trên đất có:
- Nhà kho.
- Giếng nước.
- Hệ thống tưới tiêu.
- Tường rào.
- Chuồng trại.
- Công trình phục vụ sản xuất.
Thì các tài sản hợp pháp này cũng được bồi thường theo quy định.
- Hỗ trợ ổn định đời sống
Đối với hộ gia đình trực tiếp sản xuất nông nghiệp, việc mất đất có thể ảnh hưởng lớn đến nguồn thu nhập.
Do đó, Nhà nước có chính sách hỗ trợ để người dân ổn định cuộc sống trong thời gian chuyển đổi.
- Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp
Đây là khoản hỗ trợ rất quan trọng.
Người dân có thể được:
- Hỗ trợ bằng tiền.
- Học nghề miễn phí theo chính sách địa phương.
- Giới thiệu việc làm.
- Hỗ trợ chuyển đổi ngành nghề.
- Hỗ trợ vay vốn để sản xuất, kinh doanh.
Giá đền bù đất nông nghiệp được xác định như thế nào?
Không phải tất cả các địa phương đều có cùng mức giá bồi thường.
Giá bồi thường phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:
Loại đất
Ví dụ:
- Đất trồng lúa.
- Đất trồng cây lâu năm.
- Đất trồng cây hằng năm.
- Đất nuôi trồng thủy sản.
Mỗi loại đất sẽ có căn cứ xác định giá khác nhau.
Vị trí thửa đất
Những khu vực có điều kiện thuận lợi, gần khu dân cư hoặc có tiềm năng phát triển thường có mức giá cao hơn.
Diện tích thu hồi
Diện tích càng lớn thì tổng số tiền bồi thường càng nhiều, tuy nhiên đơn giá vẫn được xác định theo quy định của từng địa phương.
Giá đất cụ thể
Khi thu hồi đất, cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định giá đất cụ thể để làm căn cứ tính tiền bồi thường, bảo đảm phù hợp với quy định pháp luật và điều kiện thực tế của khu vực.
Người dân có được lựa chọn nhận đất thay vì nhận tiền không?
Trong một số trường hợp, nếu địa phương còn quỹ đất nông nghiệp thì người bị thu hồi có thể được xem xét bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng.
Tuy nhiên, nếu không còn quỹ đất phù hợp thì hình thức bồi thường bằng tiền sẽ được áp dụng. Việc lựa chọn phương án cụ thể phụ thuộc vào quy định của cơ quan có thẩm quyền và điều kiện thực tế của từng địa phương.
Những lưu ý quan trọng khi nhận phương án bồi thường
Để bảo đảm quyền lợi của mình, người dân nên:
- Kiểm tra kỹ diện tích thu hồi.
- Đối chiếu loại đất ghi trong hồ sơ địa chính.
- Xem xét đơn giá bồi thường áp dụng.
- Kiểm tra các khoản hỗ trợ được hưởng.
- Đề nghị giải thích nếu có nội dung chưa rõ.
- Không ký xác nhận khi chưa hiểu đầy đủ phương án bồi thường.
Việc nắm rõ các quy định sẽ giúp người sử dụng đất bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất.
