Người làm chứng trong di chúc đóng vai trò quan trọng trong việc xác nhận ý chí tự nguyện của người lập di chúc, góp phần bảo đảm tính hợp pháp và hạn chế tranh chấp khi phân chia di sản thừa kế. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể trở thành người làm chứng và cũng không phải mọi trường hợp lập di chúc đều bắt buộc phải có người làm chứng.
Hiểu đúng quy định về người làm chứng trong di chúc sẽ giúp người dân lập di chúc đúng pháp luật, tránh nguy cơ di chúc bị vô hiệu hoặc phát sinh tranh chấp sau này.
Trong bài viết dưới đây, Công Ty Luật TNHH RB Law sẽ phân tích chi tiết quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 về người làm chứng trong di chúc, điều kiện, quyền, nghĩa vụ và những lưu ý quan trọng.
Căn cứ pháp lý
Các quy định liên quan đến người làm chứng trong di chúc được điều chỉnh chủ yếu bởi:
- Bộ luật Dân sự năm 2015;
- Các văn bản hướng dẫn thi hành có liên quan.
Theo quy định của Bộ luật Dân sự, người làm chứng chỉ được công nhận khi đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định.
Người làm chứng trong di chúc là gì?
Người làm chứng trong di chúc là người chứng kiến việc người lập di chúc thể hiện ý chí của mình, xác nhận việc lập di chúc diễn ra hoàn toàn tự nguyện, minh mẫn và đúng quy định của pháp luật.
Người làm chứng không có quyền quyết định nội dung di chúc mà chỉ có vai trò xác nhận quá trình lập di chúc.
Trong nhiều trường hợp, lời khai hoặc chữ ký của người làm chứng là căn cứ quan trọng để giải quyết tranh chấp tại Tòa án.
Khi nào phải có người làm chứng?
Không phải mọi di chúc đều bắt buộc phải có người làm chứng.
Thông thường, người làm chứng xuất hiện trong các trường hợp:
- Người lập di chúc không tự viết được di chúc.
- Người lập di chúc không tự ký được.
- Di chúc được người khác viết hoặc đánh máy theo ý chí của người lập di chúc.
- Di chúc miệng theo quy định của pháp luật.
Nếu người lập di chúc tự viết và tự ký tên khi hoàn toàn minh mẫn, pháp luật không bắt buộc phải có người làm chứng.
Có bao nhiêu người làm chứng?
Tùy từng hình thức di chúc mà số lượng người làm chứng có thể khác nhau.
Đối với di chúc miệng, pháp luật quy định phải có ít nhất hai người làm chứng.
Đối với di chúc bằng văn bản có người làm chứng, pháp luật không quy định số lượng cụ thể nhưng trên thực tế thường có từ một đến hai người để tăng tính khách quan và hạn chế tranh chấp.
Ai được làm chứng trong di chúc?
Theo Điều 632 Bộ luật Dân sự năm 2015, hầu hết mọi cá nhân có đầy đủ năng lực hành vi dân sự đều có thể làm chứng nếu không thuộc các trường hợp bị pháp luật cấm.
Ví dụ:
- Hàng xóm.
- Đồng nghiệp.
- Bạn bè.
- Người quen.
- Luật sư.
- Công chứng viên (trong phạm vi thực hiện công việc theo quy định).
Việc lựa chọn người làm chứng nên ưu tiên những người có uy tín, khách quan và không có quyền lợi liên quan đến di sản.
Những người không được làm chứng cho việc lập di chúc
Đây là nội dung rất quan trọng.
Theo quy định pháp luật, những người sau đây không được làm chứng:
Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật
Ví dụ:
Người được chỉ định nhận nhà, đất hoặc tài sản trong di chúc không được đồng thời làm người làm chứng.
Điều này nhằm bảo đảm tính khách quan.
Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc
Ví dụ:
- Người đồng sở hữu tài sản.
- Người có tranh chấp quyền sở hữu.
- Người có quyền yêu cầu đối với tài sản được để lại.
Những người này đều không đủ điều kiện làm chứng.
Người chưa thành niên
Người dưới 18 tuổi không được làm chứng cho việc lập di chúc vì chưa có đầy đủ năng lực hành vi dân sự theo quy định của pháp luật.
Người mất năng lực hành vi dân sự hoặc gặp khó khăn trong nhận thức
Bao gồm những người:
- Mất năng lực hành vi dân sự.
- Không làm chủ được hành vi.
- Không đủ khả năng nhận thức và xác nhận sự việc.
Những trường hợp này sẽ không được pháp luật công nhận là người làm chứng hợp lệ.
Vai trò của người làm chứng trong di chúc
Người làm chứng có nhiều vai trò quan trọng như:
- Xác nhận người lập di chúc minh mẫn.
- Xác nhận việc lập di chúc hoàn toàn tự nguyện.
- Chứng kiến việc ký tên hoặc điểm chỉ.
- Hỗ trợ làm rõ sự thật nếu phát sinh tranh chấp.
- Góp phần bảo đảm giá trị pháp lý của di chúc.
Trong nhiều vụ án thừa kế, lời khai của người làm chứng là chứng cứ quan trọng để Tòa án xem xét tính hợp pháp của di chúc.
Người làm chứng có được biết nội dung di chúc không?
Thông thường, người làm chứng có thể biết hoặc không biết toàn bộ nội dung của di chúc, tùy theo cách thức lập.
Tuy nhiên, họ phải chứng kiến việc lập di chúc và xác nhận rằng:
- Người lập di chúc hoàn toàn minh mẫn.
- Việc lập di chúc không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
Trong nhiều trường hợp, người làm chứng còn ký xác nhận vào từng trang của bản di chúc.
Người làm chứng có được hưởng di sản không?
Nếu người làm chứng thuộc trường hợp bị cấm theo Điều 632 Bộ luật Dân sự, họ không được đồng thời là người làm chứng.
Ngược lại, nếu một người làm chứng hợp lệ không thuộc diện được hưởng di sản thì việc làm chứng không ảnh hưởng đến quyền và nghĩa vụ của họ.
Do đó, để tránh tranh chấp, người lập di chúc nên lựa chọn người làm chứng hoàn toàn độc lập với quyền lợi về tài sản.
Di chúc không có người làm chứng có hợp pháp không?
Câu trả lời là: Có.
Di chúc không có người làm chứng vẫn hợp pháp nếu:
- Người lập di chúc tự viết toàn bộ nội dung.
- Tự ký tên hoặc điểm chỉ.
- Minh mẫn, sáng suốt.
- Nội dung và hình thức phù hợp với quy định của pháp luật.
Vì vậy, việc không có người làm chứng không đồng nghĩa với việc di chúc vô hiệu.
Những sai lầm thường gặp khi chọn người làm chứng
Trong thực tế, nhiều người mắc phải các sai lầm như:
- Chọn chính người được hưởng tài sản làm chứng.
- Chọn người chưa đủ 18 tuổi.
- Chọn người không minh mẫn hoặc mất năng lực hành vi dân sự.
- Không để người làm chứng ký xác nhận vào di chúc.
- Cho rằng người thân nào cũng có thể làm chứng.
Những sai sót này có thể dẫn đến tranh chấp hoặc làm giảm giá trị chứng minh của di chúc.
Ví dụ thực tế
Trường hợp 1
Ông A lập di chúc để lại căn nhà cho con trai B.
Ông A yêu cầu chính B ký làm người làm chứng.
Trong trường hợp này, B là người được hưởng di sản nên không đủ điều kiện làm chứng, việc làm chứng không có giá trị pháp lý.
Trường hợp 2
Bà C tự viết tay toàn bộ di chúc, tự ký tên và hoàn toàn minh mẫn.
Di chúc không có người làm chứng.
Trường hợp này, nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Bộ luật Dân sự, di chúc vẫn có giá trị pháp lý.
Trường hợp 3
Ông D bị bệnh nặng, không thể tự viết di chúc nên nhờ người khác ghi chép lại theo ý chí của mình.
Việc lập di chúc có hai người làm chứng đủ điều kiện và cùng ký xác nhận.
Đây là cách lập di chúc phù hợp với quy định của pháp luật.
Làm thế nào để lựa chọn người làm chứng phù hợp?
Để bảo đảm giá trị pháp lý của di chúc, người lập di chúc nên lựa chọn người làm chứng:
- Có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.
- Trung thực, khách quan.
- Không có quyền lợi liên quan đến di sản.
- Có khả năng xác nhận sự việc khi cần thiết.
- Sẵn sàng phối hợp với cơ quan có thẩm quyền nếu phát sinh tranh chấp.
Việc lựa chọn đúng người làm chứng sẽ góp phần bảo vệ ý chí của người lập di chúc và hạn chế rủi ro pháp lý.
Dịch vụ tư vấn lập di chúc tại RB Law
Công Ty Luật TNHH RB Law cung cấp các dịch vụ:
- Tư vấn điều kiện lập di chúc hợp pháp.
- Tư vấn lựa chọn người làm chứng đúng quy định.
- Soạn thảo di chúc phù hợp với từng trường hợp.
- Tư vấn công chứng, chứng thực di chúc.
- Rà soát hiệu lực của di chúc đã lập.
- Đại diện giải quyết tranh chấp về thừa kế và di chúc.
- Tư vấn phân chia di sản theo di chúc và theo pháp luật.
Đội ngũ luật sư của RB Law luôn sẵn sàng hỗ trợ khách hàng bảo đảm bản di chúc được lập đúng quy định, phản ánh đầy đủ ý chí của người để lại tài sản và hạn chế tối đa các tranh chấp phát sinh.
Người làm chứng trong di chúc là một yếu tố quan trọng trong nhiều trường hợp lập di chúc, đặc biệt khi người lập di chúc không thể tự viết, tự ký hoặc khi lập di chúc miệng. Tuy nhiên, pháp luật quy định rõ những đối tượng không được làm chứng như người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật, người có quyền và nghĩa vụ tài sản liên quan, người chưa thành niên hoặc người không có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.
Để bảo đảm di chúc có giá trị pháp lý và tránh tranh chấp về sau, người lập di chúc cần lựa chọn người làm chứng đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định của pháp luật. Nếu cần tư vấn hoặc hỗ trợ soạn thảo di chúc, hãy liên hệ Công Ty Luật TNHH RB Law để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm đồng hành và bảo vệ tốt nhất quyền, lợi ích hợp pháp của bạn.
