Người chưa đủ 18 tuổi có được lập di chúc không là câu hỏi được nhiều người quan tâm, đặc biệt trong các trường hợp người chưa thành niên có tài sản riêng do được tặng cho, thừa kế hoặc tự tạo lập. Không ít người cho rằng chỉ khi đủ 18 tuổi mới được lập di chúc. Tuy nhiên, quy định của pháp luật Việt Nam không hoàn toàn như vậy.
Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, trong một số trường hợp nhất định, người chưa đủ 18 tuổi vẫn có quyền lập di chúc, nhưng phải đáp ứng những điều kiện chặt chẽ về độ tuổi, năng lực hành vi dân sự và sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ.
Trong bài viết dưới đây, Công Ty Luật TNHH RB Law sẽ giúp bạn hiểu rõ quy định pháp luật về quyền lập di chúc của người chưa thành niên, điều kiện để di chúc hợp pháp và những lưu ý quan trọng nhằm hạn chế tranh chấp về thừa kế.
Căn cứ pháp lý
Các quy định liên quan đến việc lập di chúc của người chưa đủ 18 tuổi được điều chỉnh bởi:
- Bộ luật Dân sự năm 2015;
- Các văn bản hướng dẫn thi hành có liên quan.
Theo Điều 625 Bộ luật Dân sự năm 2015, quyền lập di chúc của người chưa thành niên được quy định cụ thể.
Người chưa đủ 18 tuổi có được lập di chúc không?
Câu trả lời là có, nhưng không phải trong mọi trường hợp.
Pháp luật chia người chưa đủ 18 tuổi thành hai nhóm:
- Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi.
- Người dưới 15 tuổi.
Mỗi nhóm sẽ có quy định khác nhau về quyền lập di chúc.
Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có được lập di chúc không?
Theo Điều 625 Bộ luật Dân sự năm 2015:
Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được lập di chúc nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.
Như vậy, người trong độ tuổi này không được tự ý lập di chúc mà phải có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp.
Ngoài điều kiện trên, người lập di chúc còn phải:
- Minh mẫn, sáng suốt;
- Nhận thức và làm chủ được hành vi của mình;
- Tự nguyện lập di chúc, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
Người dưới 15 tuổi có được lập di chúc không?
Câu trả lời là: Không.
Người dưới 15 tuổi không có quyền lập di chúc theo quy định của pháp luật.
Nguyên nhân là ở độ tuổi này, cá nhân chưa có đủ khả năng nhận thức và làm chủ hành vi để tự mình định đoạt tài sản sau khi chết.
Do đó, nếu người dưới 15 tuổi lập di chúc thì bản di chúc sẽ không có giá trị pháp lý.
Vì sao pháp luật cho phép người từ đủ 15 tuổi lập di chúc?
Nhiều người thắc mắc vì sao pháp luật lại cho phép người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi lập di chúc.
Trên thực tế, người trong độ tuổi này có thể sở hữu tài sản riêng thông qua:
- Được tặng cho.
- Được thừa kế.
- Có thu nhập từ lao động hợp pháp.
- Có quyền tác giả hoặc quyền sở hữu trí tuệ.
- Có tiền tiết kiệm hoặc tài sản hợp pháp khác.
Để bảo đảm quyền định đoạt tài sản của cá nhân, pháp luật cho phép họ lập di chúc nhưng phải có sự giám sát của cha, mẹ hoặc người giám hộ.
Điều kiện để di chúc của người chưa đủ 18 tuổi có hiệu lực
Để di chúc của người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được công nhận hợp pháp, cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:
Có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ
Đây là điều kiện bắt buộc.
Sự đồng ý nên được thể hiện rõ ràng bằng văn bản hoặc được xác nhận trong quá trình lập di chúc để tránh tranh chấp về sau.
Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt
Người lập di chúc phải:
- Hiểu rõ nội dung của di chúc.
- Nhận thức được hậu quả pháp lý của việc lập di chúc.
- Làm chủ được hành vi của mình.
Nếu tại thời điểm lập di chúc người đó không minh mẫn thì di chúc có thể bị tuyên vô hiệu.
Việc lập di chúc hoàn toàn tự nguyện
Di chúc chỉ có giá trị khi được lập trên cơ sở ý chí tự nguyện.
Nếu có căn cứ chứng minh người lập di chúc bị:
- Ép buộc;
- Đe dọa;
- Lừa dối;
- Cưỡng ép;
thì di chúc sẽ không được pháp luật công nhận.
Nội dung và hình thức phù hợp quy định pháp luật
Di chúc phải:
- Không vi phạm điều cấm của pháp luật.
- Không trái đạo đức xã hội.
- Xác định rõ người thừa kế và tài sản để lại.
- Được lập đúng hình thức theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Người chưa đủ 18 tuổi thường có những loại tài sản nào?
Hiện nay, người chưa thành niên có thể sở hữu nhiều loại tài sản hợp pháp như:
- Tiền tiết kiệm.
- Tiền được tặng cho.
- Tài sản được thừa kế.
- Quyền sử dụng đất được nhận thừa kế hoặc tặng cho.
- Xe máy, xe ô tô (nếu đủ điều kiện đăng ký theo quy định).
- Cổ phần, cổ phiếu.
- Quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ.
- Tài sản khác thuộc quyền sở hữu hợp pháp.
Nếu đáp ứng đủ điều kiện pháp luật, những tài sản này đều có thể được định đoạt bằng di chúc.
Có bắt buộc công chứng di chúc của người chưa đủ 18 tuổi không?
Bộ luật Dân sự không quy định bắt buộc mọi di chúc đều phải công chứng hoặc chứng thực.
Tuy nhiên, đối với di chúc của người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi, việc công chứng hoặc chứng thực là giải pháp nên thực hiện vì mang lại nhiều lợi ích:
- Tăng giá trị chứng minh.
- Hạn chế tranh chấp.
- Chứng minh sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ.
- Bảo đảm việc lập di chúc đúng quy định pháp luật.
Những sai lầm thường gặp
Trong thực tế, nhiều người có những quan niệm chưa chính xác như:
- Người chưa đủ 18 tuổi hoàn toàn không được lập di chúc.
- Chỉ cần đủ 15 tuổi là có thể tự lập di chúc.
- Cha mẹ có thể lập di chúc thay cho con.
- Người dưới 15 tuổi vẫn được lập di chúc nếu có nhiều tài sản.
- Chỉ người đã đi làm mới được lập di chúc.
Đây đều là những cách hiểu không đúng với quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015.
Ví dụ thực tế
Trường hợp 1
Anh A, 16 tuổi, được ông bà tặng cho một mảnh đất đứng tên riêng.
Anh A muốn lập di chúc để lại tài sản cho em gái.
Nếu được cha mẹ đồng ý và đáp ứng các điều kiện về năng lực nhận thức, anh A có quyền lập di chúc.
Trường hợp 2
Em B, 14 tuổi, được thừa kế một khoản tiền lớn từ ông nội.
Gia đình muốn em lập di chúc.
Trường hợp này không được pháp luật cho phép vì em B chưa đủ 15 tuổi.
Trường hợp 3
Chị C, 17 tuổi, có quyền tác giả đối với một cuốn sách và muốn để lại quyền tài sản cho em trai.
Nếu có sự đồng ý của cha mẹ và việc lập di chúc đúng quy định, di chúc của chị C vẫn có thể được công nhận hợp pháp.
Làm thế nào để bảo đảm di chúc của người chưa đủ 18 tuổi hợp pháp?
Để hạn chế tranh chấp và bảo đảm giá trị pháp lý của di chúc, người lập di chúc nên:
- Có sự đồng ý rõ ràng của cha, mẹ hoặc người giám hộ.
- Lập di chúc khi hoàn toàn minh mẫn.
- Ghi đầy đủ thông tin về tài sản và người thừa kế.
- Lựa chọn hình thức lập di chúc phù hợp.
- Công chứng hoặc chứng thực nếu có điều kiện.
- Tham khảo ý kiến luật sư trước khi lập di chúc.
Dịch vụ tư vấn lập di chúc tại RB Law
Công Ty Luật TNHH RB Law cung cấp các dịch vụ:
- Tư vấn điều kiện lập di chúc theo quy định pháp luật.
- Tư vấn quyền lập di chúc của người chưa thành niên.
- Soạn thảo di chúc đúng quy định.
- Hỗ trợ công chứng, chứng thực di chúc.
- Rà soát hiệu lực của di chúc đã lập.
- Tư vấn phân chia di sản theo di chúc và theo pháp luật.
- Đại diện giải quyết tranh chấp về thừa kế và di chúc.
Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực dân sự và thừa kế, Công Ty Luật TNHH RB Law luôn sẵn sàng đồng hành cùng khách hàng để xây dựng bản di chúc hợp pháp, rõ ràng và bảo vệ tối đa quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.
Người chưa đủ 18 tuổi có được lập di chúc không? Câu trả lời là có, nhưng chỉ đối với người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi và phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015. Trong khi đó, người dưới 15 tuổi không có quyền lập di chúc.
Để di chúc có giá trị pháp lý, người lập di chúc cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện về độ tuổi, năng lực hành vi dân sự, sự tự nguyện cũng như nội dung và hình thức theo quy định của pháp luật. Nếu cần tư vấn hoặc hỗ trợ lập di chúc đúng quy định, hãy liên hệ Công Ty Luật TNHH RB Law để được đội ngũ luật sư tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ nhanh chóng, hiệu quả.
