Di chúc là căn cứ pháp lý quan trọng để xác định ý chí của người để lại tài sản sau khi qua đời. Tuy nhiên, trên thực tế không ít trường hợp phát sinh tranh chấp vì di chúc bị tuyên vô hiệu do không đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật.
Vậy di chúc thừa kế như thế nào là hợp pháp? Điều kiện để một bản di chúc có giá trị pháp lý là gì? Người lập di chúc cần lưu ý những vấn đề nào để tránh tranh chấp về sau?
Trong bài viết dưới đây, Công Ty Luật TNHH RB Law sẽ giúp bạn hiểu rõ các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 liên quan đến hiệu lực của di chúc.
Di chúc thừa kế là gì?
Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.
Thông qua di chúc, người lập có quyền:
- Chỉ định người được hưởng di sản.
- Truất quyền hưởng di sản của một hoặc nhiều người.
- Phân chia tỷ lệ tài sản cho từng người.
- Giao nghĩa vụ cho người thừa kế.
- Chỉ định người quản lý tài sản.
- Chỉ định người quản lý di sản.
- Chỉ định người phân chia di sản.
Có thể thấy, di chúc là phương tiện giúp người có tài sản chủ động quyết định việc phân chia tài sản thay vì để chia theo pháp luật.
Di chúc thừa kế như thế nào là hợp pháp?
Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, một bản di chúc chỉ được coi là hợp pháp khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau đây.
- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt
Đây là điều kiện quan trọng nhất.
Người lập di chúc phải:
- Có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.
- Minh mẫn, tỉnh táo.
- Nhận thức rõ hành vi của mình.
- Làm chủ được ý chí.
Nếu người lập di chúc đang mắc bệnh tâm thần, mất khả năng nhận thức hoặc bị hạn chế nhận thức tại thời điểm lập di chúc thì di chúc có thể bị tuyên vô hiệu.
Trong trường hợp có tranh chấp, Tòa án thường xem xét:
- Hồ sơ bệnh án.
- Kết luận giám định.
- Lời khai của người làm chứng.
- Hồ sơ khám chữa bệnh.
- Camera, ghi âm (nếu có).
- Không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép
Ý chí của người lập di chúc phải hoàn toàn tự nguyện.
Di chúc sẽ không hợp pháp nếu:
- Bị người khác ép ký.
- Bị đe dọa.
- Bị lừa về nội dung.
- Bị lợi dụng tuổi già hoặc bệnh tật để ký.
Ví dụ:
Con trai ép cha già ký toàn bộ tài sản cho mình bằng cách đe dọa không chăm sóc. Trong trường hợp này, nếu chứng minh được việc cưỡng ép thì di chúc có thể bị hủy.
- Nội dung di chúc không vi phạm pháp luật
Nội dung di chúc phải phù hợp với quy định pháp luật.
Không được:
- Chia tài sản không thuộc quyền sở hữu.
- Để lại tài sản nhằm mục đích phạm tội.
- Thực hiện các điều kiện trái đạo đức xã hội.
- Xâm phạm quyền lợi hợp pháp của người khác.
Ví dụ:
Di chúc yêu cầu người thừa kế phải thực hiện hành vi trái pháp luật mới được nhận tài sản thì điều kiện đó không có giá trị.
- Hình thức di chúc đúng quy định
Một bản di chúc phải được lập theo đúng hình thức mà pháp luật quy định.
Bao gồm:
- Di chúc bằng văn bản.
- Di chúc bằng văn bản có công chứng.
- Di chúc bằng văn bản có chứng thực.
- Di chúc bằng văn bản có người làm chứng.
- Di chúc miệng (chỉ trong trường hợp đặc biệt).
Nếu vi phạm nghiêm trọng về hình thức thì di chúc có thể bị vô hiệu.
Những người được quyền lập di chúc
Người từ đủ 18 tuổi trở lên có đầy đủ năng lực hành vi dân sự đều có quyền lập di chúc.
Đối với người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi:
- Được lập di chúc.
- Nhưng phải có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ.
Di chúc bằng văn bản có những loại nào?
Pháp luật hiện hành quy định nhiều hình thức di chúc bằng văn bản.
Di chúc tự viết
Người lập:
- Tự viết.
- Tự ký tên.
Không bắt buộc công chứng.
Đây là hình thức phổ biến nhưng dễ xảy ra tranh chấp nếu chữ viết, chữ ký hoặc thời điểm lập di chúc bị nghi ngờ.
Di chúc có người làm chứng
Áp dụng khi người lập không thể tự viết.
Người làm chứng phải:
- Có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.
- Không thuộc diện được hưởng di sản.
- Không có quyền lợi liên quan.
Di chúc có công chứng
Đây là hình thức được khuyến nghị nhất.
Ưu điểm:
- Giá trị chứng minh cao.
- Hạn chế tranh chấp.
- Được công chứng viên kiểm tra tính hợp pháp.
Di chúc có chứng thực
Người lập di chúc có thể yêu cầu UBND cấp xã chứng thực.
Hình thức này cũng có giá trị pháp lý cao.
Khi nào di chúc miệng hợp pháp?
Di chúc miệng chỉ được lập trong trường hợp:
- Người lập đang trong tình trạng tính mạng bị đe dọa.
- Không thể lập bằng văn bản.
Điều kiện gồm:
- Có ít nhất hai người làm chứng.
- Người làm chứng phải ghi chép lại.
- Ký tên hoặc điểm chỉ.
- Trong thời hạn luật định phải được công chứng hoặc chứng thực theo quy định.
Nếu người lập di chúc vẫn còn sống và minh mẫn sau thời gian luật quy định thì di chúc miệng có thể không còn giá trị.
Nội dung bắt buộc của di chúc
Một bản di chúc hợp pháp thường cần có các nội dung:
- Ngày, tháng, năm lập.
- Họ tên người lập.
- Người được hưởng di sản.
- Di sản để lại.
- Địa điểm có tài sản.
- Cách phân chia tài sản.
- Quyền và nghĩa vụ của người thừa kế.
- Chữ ký hoặc điểm chỉ.
Nội dung càng rõ ràng thì khả năng phát sinh tranh chấp càng thấp.
Khi nào di chúc bị vô hiệu?
Một phần hoặc toàn bộ di chúc có thể bị vô hiệu trong các trường hợp:
Người lập không minh mẫn
Ví dụ:
- Mắc bệnh tâm thần.
- Mất khả năng nhận thức.
- Không kiểm soát được hành vi.
Bị cưỡng ép
Nếu chứng minh được việc:
- Ép buộc.
- Đe dọa.
- Lừa dối.
thì di chúc không có hiệu lực.
Không đúng hình thức
Ví dụ:
- Không ký tên.
- Không điểm chỉ.
- Không đủ người làm chứng.
- Người làm chứng không đủ điều kiện.
Nội dung trái pháp luật
Ví dụ:
Để lại tài sản nhằm thực hiện hành vi phạm tội hoặc chia tài sản không thuộc quyền sở hữu của mình.
Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc
Pháp luật Việt Nam vẫn bảo vệ quyền lợi của một số đối tượng dù trong di chúc không được chia tài sản.
Bao gồm:
- Con chưa thành niên.
- Cha mẹ.
- Vợ hoặc chồng.
- Con thành niên nhưng mất khả năng lao động.
Các đối tượng này vẫn có thể được hưởng một phần di sản theo quy định của pháp luật, trừ một số trường hợp đặc biệt.
Những lưu ý khi lập di chúc để tránh tranh chấp
Để hạn chế tối đa tranh chấp sau này, người lập di chúc nên:
- Xác định rõ tài sản thuộc quyền sở hữu.
- Liệt kê đầy đủ từng tài sản.
- Ghi rõ thông tin người được hưởng.
- Quy định tỷ lệ phân chia cụ thể.
- Không viết tắt hoặc ghi nội dung mơ hồ.
- Không sửa chữa nhiều lần trên cùng bản di chúc.
- Công chứng di chúc nếu có điều kiện.
- Lưu giữ bản gốc ở nơi an toàn.
- Thông báo cho người thân biết nơi lưu giữ.
Có nên công chứng di chúc không?
Mặc dù pháp luật không bắt buộc mọi di chúc đều phải công chứng, nhưng đây là phương án được nhiều luật sư khuyến nghị.
Lợi ích của việc công chứng:
- Chứng minh người lập hoàn toàn minh mẫn.
- Đảm bảo đúng quy định pháp luật.
- Giảm nguy cơ bị giả mạo chữ ký.
- Hạn chế tranh chấp giữa các đồng thừa kế.
- Thuận lợi khi khai nhận hoặc phân chia di sản.
Đối với những tài sản có giá trị lớn như nhà đất, cổ phần doanh nghiệp, quyền sử dụng đất hoặc tài sản chung của vợ chồng, việc công chứng di chúc là rất cần thiết.
Dịch vụ tư vấn lập di chúc tại Công Ty Luật TNHH RB Law
Việc lập di chúc tưởng chừng đơn giản nhưng nếu không đúng quy định pháp luật có thể dẫn đến tranh chấp kéo dài nhiều năm giữa những người thân trong gia đình.
Công Ty Luật TNHH RB Law cung cấp các dịch vụ:
- Tư vấn điều kiện để di chúc hợp pháp.
- Soạn thảo di chúc đúng quy định pháp luật.
- Tư vấn phân chia tài sản theo ý chí của người lập.
- Hỗ trợ công chứng, chứng thực di chúc.
- Tư vấn giải quyết tranh chấp về thừa kế.
- Đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng tại Tòa án.
Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm, RB Law luôn đồng hành cùng khách hàng trong việc bảo vệ quyền sở hữu tài sản và hạn chế tối đa các tranh chấp phát sinh sau này.
Hiểu rõ di chúc thừa kế như thế nào là hợp pháp là điều cần thiết để đảm bảo ý chí của người để lại tài sản được pháp luật tôn trọng và thực hiện đúng sau khi qua đời. Một bản di chúc hợp pháp phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chủ thể, ý chí, nội dung và hình thức theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015.
Nếu bạn đang có nhu cầu lập di chúc, sửa đổi di chúc hoặc giải quyết tranh chấp về thừa kế, hãy liên hệ Công Ty Luật TNHH RB Law để được luật sư tư vấn và hỗ trợ kịp thời, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của bạn và gia đình.
