Ai được quyền lập di chúc là câu hỏi được rất nhiều người quan tâm khi muốn chủ động định đoạt tài sản của mình sau khi qua đời. Trên thực tế, không phải bất kỳ ai cũng có quyền lập di chúc. Pháp luật Việt Nam quy định rất rõ về chủ thể được quyền lập di chúc, điều kiện về độ tuổi, năng lực hành vi dân sự và các yêu cầu khác nhằm bảo đảm ý chí của người để lại di sản được thực hiện đúng quy định.
Việc hiểu đúng quy định về ai được quyền lập di chúc không chỉ giúp người dân lập di chúc hợp pháp mà còn hạn chế tối đa những tranh chấp giữa các thành viên trong gia đình sau khi người để lại di sản qua đời.
Trong bài viết dưới đây, Công Ty Luật TNHH RB Law sẽ phân tích chi tiết các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 liên quan đến quyền lập di chúc, những đối tượng được phép lập di chúc và các điều kiện để di chúc có hiệu lực pháp lý.
Căn cứ pháp lý
Việc xác định ai được quyền lập di chúc được điều chỉnh chủ yếu bởi:
- Bộ luật Dân sự năm 2015;
- Các văn bản hướng dẫn thi hành có liên quan.
Theo Điều 625 Bộ luật Dân sự năm 2015, người có quyền lập di chúc phải đáp ứng những điều kiện nhất định về độ tuổi và năng lực hành vi dân sự.
Di chúc là gì?
Di chúc là sự thể hiện ý chí của một cá nhân nhằm chuyển tài sản thuộc quyền sở hữu của mình cho người khác sau khi chết.
Thông qua di chúc, người lập có thể:
- Chỉ định người được hưởng di sản.
- Phân chia tài sản theo ý muốn.
- Chỉ định người quản lý di sản.
- Giao nghĩa vụ cho người thừa kế.
- Truất quyền hưởng di sản của một số người theo quy định pháp luật.
Di chúc là căn cứ quan trọng để giải quyết việc phân chia di sản khi người lập di chúc qua đời.
Ai được quyền lập di chúc?
Theo quy định của pháp luật, những đối tượng sau đây có quyền lập di chúc:
- Người từ đủ 18 tuổi trở lên
Đây là nhóm chủ thể có đầy đủ quyền lập di chúc nếu đáp ứng các điều kiện:
- Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
- Minh mẫn, sáng suốt khi lập di chúc.
- Không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
Người từ đủ 18 tuổi có thể tự mình quyết định việc phân chia tài sản mà không cần sự đồng ý của bất kỳ ai.
- Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi
Theo Điều 625 Bộ luật Dân sự năm 2015, người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi vẫn có quyền lập di chúc nếu:
- Có tài sản thuộc quyền sở hữu của mình.
- Được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.
Ví dụ:
Một người 16 tuổi được ông bà tặng cho một mảnh đất hoặc được thừa kế tài sản riêng thì vẫn có thể lập di chúc nếu có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ.
Người dưới 15 tuổi có được lập di chúc không?
Câu trả lời là không.
Người dưới 15 tuổi chưa đủ điều kiện theo quy định của pháp luật để tự mình lập di chúc.
Nếu người dưới 15 tuổi lập di chúc thì bản di chúc đó sẽ không có giá trị pháp lý.
Ngoài độ tuổi, người lập di chúc cần đáp ứng điều kiện gì?
Được quyền lập di chúc không chỉ phụ thuộc vào độ tuổi mà còn phải đáp ứng các điều kiện khác theo Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Minh mẫn và sáng suốt
Người lập di chúc phải:
- Nhận thức rõ hành vi của mình.
- Làm chủ được ý chí.
- Hiểu rõ nội dung và hậu quả pháp lý của việc lập di chúc.
Nếu người lập di chúc mắc bệnh khiến không thể nhận thức hoặc làm chủ hành vi thì di chúc có thể bị tuyên vô hiệu.
Hoàn toàn tự nguyện
Việc lập di chúc phải xuất phát từ ý chí tự nguyện.
Nếu người lập di chúc bị:
- Đe dọa;
- Ép buộc;
- Lừa dối;
- Cưỡng ép;
thì di chúc sẽ không được pháp luật công nhận.
Nội dung hợp pháp
Di chúc không được:
- Vi phạm điều cấm của pháp luật.
- Trái đạo đức xã hội.
- Xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.
Đồng thời, tài sản được định đoạt phải thuộc quyền sở hữu hợp pháp của người lập di chúc.
Người mất năng lực hành vi dân sự có được lập di chúc không?
Câu trả lời là: Không.
Người đã bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự sẽ không có quyền lập di chúc.
Lý do là họ không đủ khả năng nhận thức và làm chủ hành vi để thể hiện ý chí một cách độc lập.
Trong trường hợp này, mọi bản di chúc được lập đều có nguy cơ bị tuyên vô hiệu.
Người có khó khăn trong nhận thức có được lập di chúc không?
Đối với người có khó khăn trong nhận thức hoặc làm chủ hành vi, việc lập di chúc cần được xem xét trên từng trường hợp cụ thể.
Nếu tại thời điểm lập di chúc, người đó vẫn minh mẫn, nhận thức rõ hành vi của mình và đáp ứng các điều kiện luật định thì di chúc vẫn có thể được công nhận.
Để hạn chế tranh chấp, nên thực hiện việc lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc có xác nhận của cơ quan có thẩm quyền.
Người nước ngoài có được lập di chúc tại Việt Nam không?
Câu trả lời là: Có.
Người nước ngoài có tài sản tại Việt Nam vẫn có thể lập di chúc theo quy định của pháp luật Việt Nam hoặc theo pháp luật được áp dụng trong từng trường hợp cụ thể, phù hợp với quy định của pháp luật về dân sự và tư pháp quốc tế.
Người lập di chúc có những quyền gì?
Khi đáp ứng đầy đủ điều kiện, người lập di chúc có quyền:
- Chỉ định người thừa kế.
- Truất quyền hưởng di sản của người thừa kế.
- Phân chia di sản theo tỷ lệ mong muốn.
- Dành một phần tài sản để thờ cúng.
- Giao nghĩa vụ cho người thừa kế.
- Chỉ định người quản lý di sản.
- Chỉ định người phân chia di sản.
Đây là những quyền được pháp luật bảo vệ nhằm bảo đảm quyền định đoạt tài sản của cá nhân.
Người lập di chúc có thể thay đổi ý chí không?
Câu trả lời là: Có.
Trong suốt thời gian còn sống, người lập di chúc có quyền:
- Sửa đổi di chúc.
- Bổ sung nội dung.
- Thay thế bằng bản di chúc mới.
- Hủy bỏ toàn bộ di chúc đã lập.
Nếu có nhiều bản di chúc hợp pháp thì bản được lập sau cùng sẽ được ưu tiên áp dụng đối với phần nội dung có sự thay đổi.
Những sai lầm thường gặp khi lập di chúc
Nhiều người vẫn hiểu chưa đúng về quyền lập di chúc, chẳng hạn:
- Cho rằng chỉ người cao tuổi mới được lập di chúc.
- Nghĩ rằng người dưới 18 tuổi không được lập di chúc trong mọi trường hợp.
- Tin rằng chỉ cần viết tay là di chúc có hiệu lực.
- Cho rằng người mắc bệnh nặng không được lập di chúc.
- Nghĩ rằng di chúc đã lập thì không thể sửa đổi.
Những quan niệm này đều có thể dẫn đến việc lập di chúc không đúng quy định và phát sinh tranh chấp.
Ví dụ thực tế
Trường hợp 1
Ông A, 55 tuổi, sở hữu nhà ở, đất và tiền gửi ngân hàng.
Ông hoàn toàn minh mẫn và tự nguyện lập di chúc để chia tài sản cho các con.
Trong trường hợp này, ông A có đầy đủ quyền lập di chúc.
Trường hợp 2
Chị B, 16 tuổi, được cha mẹ tặng riêng một căn hộ.
Chị muốn lập di chúc để lại căn hộ cho em gái.
Nếu có sự đồng ý của cha mẹ, chị B vẫn có quyền lập di chúc theo quy định.
Trường hợp 3
Em C, 14 tuổi, được thừa kế một khoản tiền lớn.
Gia đình muốn em lập di chúc.
Trường hợp này không được pháp luật cho phép vì em C chưa đủ 15 tuổi.
Làm thế nào để di chúc có giá trị pháp lý?
Để bảo đảm di chúc được công nhận, người lập di chúc nên:
- Kiểm tra điều kiện về năng lực hành vi dân sự.
- Lập di chúc khi còn minh mẫn.
- Ghi rõ nội dung, thông tin về tài sản và người thừa kế.
- Tuân thủ đúng hình thức theo quy định của pháp luật.
- Công chứng hoặc chứng thực nếu cần thiết.
- Tham khảo ý kiến luật sư đối với tài sản có giá trị lớn hoặc quan hệ thừa kế phức tạp.
Dịch vụ tư vấn lập di chúc tại RB Law
Công Ty Luật TNHH RB Law cung cấp các dịch vụ:
- Tư vấn điều kiện được quyền lập di chúc.
- Soạn thảo di chúc đúng quy định pháp luật.
- Tư vấn sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ di chúc.
- Tư vấn phân chia di sản theo di chúc và theo pháp luật.
- Hỗ trợ công chứng, chứng thực di chúc.
- Đại diện giải quyết tranh chấp về thừa kế và di chúc.
- Tư vấn các vấn đề pháp lý liên quan đến tài sản và quyền thừa kế.
Với đội ngũ luật sư có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực dân sự và thừa kế, Công Ty Luật TNHH RB Law luôn sẵn sàng hỗ trợ khách hàng xây dựng bản di chúc hợp pháp, rõ ràng và phù hợp với mong muốn của mình.
Ai được quyền lập di chúc là vấn đề được pháp luật quy định rõ nhằm bảo đảm quyền định đoạt tài sản của cá nhân và hạn chế tranh chấp về thừa kế. Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, người từ đủ 18 tuổi trở lên có đầy đủ quyền lập di chúc nếu minh mẫn, sáng suốt và tự nguyện. Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi cũng có thể lập di chúc nhưng phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý. Trong khi đó, người dưới 15 tuổi hoặc người không đáp ứng điều kiện về năng lực hành vi dân sự sẽ không được quyền lập di chúc.
Nếu còn băn khoăn về điều kiện lập di chúc, hiệu lực của di chúc hoặc các vấn đề liên quan đến thừa kế, hãy liên hệ Công Ty Luật TNHH RB Law để được đội ngũ luật sư tư vấn, hỗ trợ và đồng hành, giúp bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của bạn và gia đình.
