Khi nào được lập di chúc? Đây là câu hỏi được nhiều người quan tâm khi muốn chủ động định đoạt tài sản của mình để bảo đảm ý chí được thực hiện sau khi qua đời. Trên thực tế, nhiều người vẫn cho rằng chỉ người cao tuổi hoặc người mắc bệnh nặng mới cần lập di chúc. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam không giới hạn việc lập di chúc chỉ trong những trường hợp này.
Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, bất kỳ cá nhân nào đáp ứng đầy đủ điều kiện về năng lực hành vi dân sự và có tài sản hợp pháp đều có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình. Việc lập di chúc sớm không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người để lại di sản mà còn hạn chế tối đa các tranh chấp giữa những người thừa kế.
Vậy khi nào được lập di chúc, ai có quyền lập di chúc, điều kiện để di chúc hợp pháp là gì? Hãy cùng Công Ty Luật TNHH RB Law tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Di chúc là gì?
Di chúc là sự thể hiện ý chí của một cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.
Thông qua di chúc, người lập có quyền:
- Chỉ định người thừa kế;
- Phân chia phần di sản cho từng người;
- Giao nghĩa vụ tài sản;
- Chỉ định người quản lý di sản;
- Chỉ định người thực hiện di chúc.
Di chúc là căn cứ pháp lý quan trọng để xác định việc phân chia di sản sau khi người lập qua đời.
Khi nào được lập di chúc?
Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, cá nhân được lập di chúc bất cứ thời điểm nào, miễn là đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định.
Không bắt buộc phải:
- Đến tuổi nghỉ hưu;
- Bị bệnh nặng;
- Già yếu;
- Hoặc sắp qua đời.
Ngay khi có tài sản hợp pháp và có nhu cầu định đoạt tài sản sau khi chết, cá nhân đã có thể lập di chúc.
Đây là quyền dân sự cơ bản được pháp luật bảo vệ.
Ai có quyền lập di chúc?
Người từ đủ 18 tuổi trở lên
Người thành niên có đầy đủ năng lực hành vi dân sự được quyền lập di chúc nếu:
- Minh mẫn;
- Sáng suốt;
- Không bị lừa dối;
- Không bị đe dọa;
- Không bị cưỡng ép.
Đây là đối tượng phổ biến nhất thực hiện việc lập di chúc.
Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi
Pháp luật vẫn cho phép nhóm tuổi này lập di chúc nhưng phải đáp ứng thêm điều kiện:
- Được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.
Quy định này nhằm bảo đảm quyền lợi của người chưa thành niên và tránh việc bị lợi dụng.
Điều kiện để được lập di chúc hợp pháp
Việc lập di chúc không chỉ phụ thuộc vào độ tuổi mà còn phải đáp ứng các điều kiện về ý chí và năng lực.
- Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt
Đây là điều kiện quan trọng nhất.
Tại thời điểm lập di chúc, người lập phải:
- Nhận thức rõ hành vi của mình;
- Làm chủ được ý chí;
- Hiểu rõ nội dung di chúc;
- Tự quyết định việc phân chia tài sản.
Nếu người lập bị mất khả năng nhận thức hoặc làm chủ hành vi thì di chúc có thể bị tuyên vô hiệu.
- Việc lập di chúc hoàn toàn tự nguyện
Di chúc chỉ hợp pháp khi được lập trên cơ sở ý chí tự nguyện.
Không được:
- Ép buộc;
- Đe dọa;
- Cưỡng ép;
- Lừa dối.
Nếu có căn cứ chứng minh việc lập di chúc không tự nguyện thì di chúc có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu.
- Nội dung di chúc không trái pháp luật
Người lập di chúc được quyền định đoạt tài sản nhưng không được:
- Vi phạm điều cấm của pháp luật;
- Trái đạo đức xã hội;
- Định đoạt tài sản không thuộc quyền sở hữu của mình.
- Hình thức di chúc đúng quy định
Di chúc có thể được lập dưới các hình thức:
- Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng;
- Di chúc bằng văn bản có người làm chứng;
- Di chúc có công chứng;
- Di chúc có chứng thực;
- Di chúc bằng miệng (chỉ trong trường hợp đặc biệt).
Hình thức phù hợp sẽ giúp tăng giá trị pháp lý của di chúc.
Có nên lập di chúc khi còn trẻ?
Nhiều người cho rằng lập di chúc là điều “kiêng kỵ” hoặc chỉ dành cho người lớn tuổi. Tuy nhiên, đây là quan niệm chưa phù hợp với thực tế.
Việc lập di chúc sớm mang lại nhiều lợi ích:
- Chủ động phân chia tài sản;
- Tránh tranh chấp giữa các thành viên trong gia đình;
- Bảo vệ quyền lợi của vợ, chồng, con cái;
- Bảo đảm ý chí của người có tài sản được tôn trọng.
Đặc biệt, những người có nhiều tài sản, hoạt động kinh doanh hoặc có con riêng, con nuôi càng nên cân nhắc lập di chúc từ sớm.
Khi nào nên lập di chúc?
Mặc dù pháp luật cho phép lập di chúc bất cứ lúc nào, nhưng trên thực tế, bạn nên lập di chúc khi:
Đã có tài sản đáng kể
Ví dụ:
- Nhà ở;
- Đất đai;
- Ô tô;
- Tiền gửi ngân hàng;
- Cổ phần, cổ phiếu;
- Quyền tài sản khác.
Muốn phân chia tài sản theo ý chí riêng
Nếu muốn dành phần tài sản khác nhau cho từng người hoặc để lại tài sản cho người ngoài hàng thừa kế theo pháp luật thì nên lập di chúc.
Gia đình có nguy cơ phát sinh tranh chấp
Các trường hợp như:
- Gia đình đông con;
- Con riêng, con chung;
- Tái hôn;
- Có nhiều bất động sản.
Việc lập di chúc rõ ràng sẽ giúp hạn chế mâu thuẫn.
Chuẩn bị đi công tác hoặc điều trị bệnh
Nếu phải:
- Phẫu thuật lớn;
- Điều trị bệnh hiểm nghèo;
- Công tác tại khu vực nguy hiểm;
- Đi nước ngoài dài ngày.
Thì việc lập di chúc cũng là giải pháp hợp lý để bảo đảm quyền lợi của gia đình.
Có bắt buộc phải công chứng di chúc không?
Pháp luật hiện hành không bắt buộc mọi di chúc đều phải công chứng hoặc chứng thực.
Tuy nhiên, di chúc được công chứng hoặc chứng thực thường có giá trị chứng minh cao hơn, giúp giảm thiểu tranh chấp khi mở thừa kế.
Đối với tài sản có giá trị lớn như nhà đất, việc công chứng di chúc là lựa chọn được nhiều chuyên gia pháp lý khuyến nghị.
Có được sửa đổi hoặc hủy bỏ di chúc không?
Câu trả lời là: Có.
Trong thời gian còn sống và còn minh mẫn, người lập di chúc có quyền:
- Sửa đổi nội dung;
- Bổ sung;
- Thay thế bằng di chúc mới;
- Hủy bỏ toàn bộ di chúc cũ.
Nếu có nhiều bản di chúc thì bản được lập sau cùng (hợp pháp) sẽ có hiệu lực đối với những nội dung được sửa đổi hoặc thay thế.
Những trường hợp không được lập di chúc hợp pháp
Di chúc có thể bị vô hiệu nếu:
- Người lập mất năng lực hành vi dân sự;
- Không minh mẫn tại thời điểm lập;
- Bị ép buộc hoặc lừa dối;
- Nội dung trái pháp luật;
- Hình thức không đúng quy định;
- Định đoạt tài sản không thuộc quyền sở hữu của mình.
Do đó, việc lập di chúc cần được thực hiện cẩn trọng để bảo đảm giá trị pháp lý.
Lợi ích khi lập di chúc đúng quy định
Việc lập di chúc đúng pháp luật mang lại nhiều lợi ích như:
- Bảo đảm ý chí của người để lại tài sản được thực hiện.
- Hạn chế tranh chấp giữa các đồng thừa kế.
- Rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục khai nhận di sản.
- Giảm nguy cơ khởi kiện, tranh chấp tại Tòa án.
- Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người thừa kế.
Như vậy, đối với câu hỏi Khi nào được lập di chúc? có thể khẳng định rằng pháp luật Việt Nam cho phép cá nhân lập di chúc bất cứ khi nào nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện về độ tuổi, năng lực hành vi dân sự, sự minh mẫn và tính tự nguyện. Việc lập di chúc không chỉ dành cho người cao tuổi mà còn là một biện pháp pháp lý giúp mọi cá nhân chủ động định đoạt tài sản và phòng ngừa tranh chấp trong tương lai.
Để di chúc có giá trị pháp lý cao và bảo đảm ý chí được thực hiện đúng quy định, người lập nên lựa chọn hình thức phù hợp, đặc biệt cân nhắc công chứng hoặc chứng thực đối với những tài sản có giá trị lớn.
Nếu Quý khách cần tư vấn về điều kiện lập di chúc, soạn thảo di chúc hợp pháp, công chứng di chúc hoặc giải quyết tranh chấp thừa kế, Công Ty Luật TNHH RB Law luôn sẵn sàng đồng hành với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm, mang đến giải pháp pháp lý chính xác, nhanh chóng và hiệu quả.
