Di chúc bằng miệng có hợp pháp không? Đây là câu hỏi được rất nhiều người quan tâm, đặc biệt trong những trường hợp người để lại tài sản lâm bệnh nặng, tai nạn hoặc rơi vào tình trạng nguy kịch mà không kịp lập di chúc bằng văn bản.
Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, pháp luật Việt Nam công nhận di chúc bằng miệng trong một số trường hợp đặc biệt. Tuy nhiên, loại di chúc này chỉ được coi là hợp pháp khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện nghiêm ngặt về hoàn cảnh lập di chúc, người làm chứng cũng như thủ tục ghi chép và chứng thực.
Vậy di chúc bằng miệng có hợp pháp không, khi nào có hiệu lực, trường hợp nào bị vô hiệu và thủ tục thực hiện ra sao? Hãy cùng Công Ty Luật TNHH RB Law tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Di chúc bằng miệng là gì?
Di chúc bằng miệng là việc người để lại tài sản thể hiện ý chí cuối cùng của mình bằng lời nói, thay vì lập thành văn bản.
Thông thường, di chúc miệng chỉ xuất hiện khi người lập di chúc:
- Đang hấp hối;
- Gặp tai nạn nghiêm trọng;
- Mắc bệnh nguy hiểm đến tính mạng;
- Không còn đủ điều kiện lập văn bản.
Đây được xem là giải pháp đặc biệt nhằm đảm bảo quyền định đoạt tài sản của cá nhân trước khi qua đời.
Di chúc bằng miệng có hợp pháp không?
Câu trả lời là Có.
Tuy nhiên, pháp luật không mặc nhiên công nhận mọi di chúc bằng miệng.
Theo Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc miệng chỉ hợp pháp khi:
- Người lập di chúc đang trong tình trạng tính mạng bị cái chết đe dọa.
- Không thể lập di chúc bằng văn bản.
- Ý chí được thể hiện trước ít nhất hai người làm chứng.
- Người làm chứng phải ghi chép lại ngay sau khi nghe.
- Cùng ký tên hoặc điểm chỉ.
- Trong thời hạn 05 ngày làm việc phải được công chứng hoặc chứng thực chữ ký, điểm chỉ của người làm chứng.
Chỉ khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện trên thì di chúc miệng mới có giá trị pháp lý.
Những điều kiện để di chúc bằng miệng hợp pháp
- Người lập di chúc đang trong tình trạng nguy cấp
Đây là điều kiện đầu tiên.
Ví dụ:
- Người bị tai nạn giao thông nghiêm trọng.
- Người bị đột quỵ.
- Người mắc bệnh hiểm nghèo.
- Người đang cấp cứu.
Nếu người lập di chúc hoàn toàn khỏe mạnh thì phải lập bằng văn bản.
- Không thể lập thành văn bản
Di chúc miệng chỉ được chấp nhận khi:
- Không thể viết.
- Không thể ký tên.
- Không thể yêu cầu người khác lập thành văn bản.
Nếu vẫn còn đủ điều kiện lập văn bản thì pháp luật ưu tiên hình thức này.
- Có ít nhất hai người làm chứng
Đây là yêu cầu bắt buộc.
Hai người làm chứng phải trực tiếp nghe người lập di chúc nói.
Không được:
- Nghe kể lại.
- Nghe qua điện thoại.
- Nghe qua ghi âm.
- Ghi chép lại ngay sau khi nghe
Ngay sau khi người lập di chúc thể hiện ý chí, người làm chứng phải:
- Ghi đầy đủ nội dung.
- Đọc lại.
- Cùng ký tên hoặc điểm chỉ.
Việc ghi chép càng chậm thì càng khó chứng minh tính xác thực.
- Công chứng hoặc chứng thực trong 05 ngày
Đây là điều kiện nhiều người bỏ sót.
Sau khi ghi chép xong, người làm chứng phải đem văn bản đi:
- Công chứng;
- Hoặc chứng thực.
Nếu quá thời hạn luật quy định thì rất dễ phát sinh tranh chấp.
Ai không được làm chứng cho di chúc miệng?
Theo Bộ luật Dân sự, các trường hợp sau không được làm chứng:
- Người thừa kế theo di chúc.
- Người thừa kế theo pháp luật.
- Người chưa đủ 18 tuổi.
- Người mất năng lực hành vi dân sự.
- Người gặp khó khăn trong nhận thức và làm chủ hành vi.
- Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến nội dung di chúc.
Việc lựa chọn sai người làm chứng có thể khiến toàn bộ di chúc bị vô hiệu.
Sau 03 tháng di chúc miệng còn hiệu lực không?
Đây là quy định rất quan trọng.
Nếu sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc miệng, người để lại tài sản:
- Vẫn còn sống;
- Minh mẫn;
- Sáng suốt;
thì di chúc bằng miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.
Khi đó, nếu muốn định đoạt tài sản thì người đó phải lập di chúc mới bằng văn bản.
Nội dung của di chúc bằng miệng cần có
Thông thường nên thể hiện rõ:
- Họ tên người lập di chúc.
- Ngày tháng năm sinh.
- Số CCCD.
- Địa chỉ.
- Danh mục tài sản.
- Người được hưởng.
- Phần tài sản từng người.
- Nghĩa vụ tài sản (nếu có).
- Ý chí cuối cùng.
Nội dung càng rõ ràng thì càng hạn chế tranh chấp.
Ví dụ về di chúc miệng hợp pháp
Ông A bị tai nạn giao thông, được đưa vào bệnh viện trong tình trạng nguy kịch.
Trước mặt hai người hàng xóm và con gái út, ông A nói:
“Toàn bộ căn nhà để lại cho con trai cả. Mảnh đất quê chia đều cho ba người con.”
Hai người hàng xóm lập tức ghi lại nội dung, ký tên và trong thời hạn luật định mang đi chứng thực.
Sau đó ông A qua đời.
Trong trường hợp này, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo luật thì di chúc bằng miệng có thể được công nhận là hợp pháp.
Những trường hợp di chúc bằng miệng vô hiệu
Di chúc miệng sẽ không được công nhận nếu:
- Không có đủ hai người làm chứng.
- Người làm chứng không đủ điều kiện.
- Không ghi chép lại ngay.
- Không ký tên.
- Không chứng thực đúng thời hạn.
- Người lập di chúc không minh mẫn.
- Bị ép buộc.
- Bị lừa dối.
- Nội dung trái pháp luật.
- Tài sản không thuộc quyền sở hữu của người lập di chúc.
Di chúc miệng và di chúc bằng văn bản khác nhau thế nào?
| Tiêu chí | Di chúc miệng | Di chúc bằng văn bản |
| Điều kiện lập | Chỉ khi tính mạng bị đe dọa | Có thể lập bất cứ lúc nào |
| Độ an toàn pháp lý | Thấp hơn | Cao hơn |
| Khả năng tranh chấp | Cao | Thấp |
| Dễ chứng minh | Khó | Dễ |
| Giá trị lâu dài | Có điều kiện | Ổn định hơn |
Do đó, nếu còn đủ sức khỏe, người dân nên lập di chúc bằng văn bản để hạn chế tranh chấp.
Như vậy, đối với câu hỏi Di chúc bằng miệng có hợp pháp không? câu trả lời là có, nhưng chỉ trong những trường hợp đặc biệt và phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện nghiêm ngặt của pháp luật về hoàn cảnh lập di chúc, người làm chứng, việc ghi chép và chứng thực.
Trong thực tế, di chúc bằng miệng thường tiềm ẩn nhiều rủi ro và dễ phát sinh tranh chấp giữa các đồng thừa kế. Vì vậy, nếu có điều kiện, người dân nên lập di chúc bằng văn bản, có công chứng hoặc chứng thực để bảo đảm ý chí được thực hiện đúng pháp luật và hạn chế các tranh chấp về sau.
Nếu Quý khách còn băn khoăn về việc lập di chúc, chia thừa kế, xác định hiệu lực của di chúc hoặc giải quyết tranh chấp tài sản, Công Ty Luật TNHH RB Law luôn sẵn sàng tư vấn và hỗ trợ với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm, giúp bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.
